Centrum Leczenia Oparzeń (CLO) im. dr. Stanisława Sakiela w Siemianowicach Śląskich to wiodący ośrodek w Polsce zajmujący się kompleksowym leczeniem urazów oparzeniowych i ran przewlekłych. Placówka przyjmuje pacjentów z całego kraju i zagranicy, oferując szerokie spektrum specjalistycznych usług medycznych wspieranego zaawansowanymi technologiami diagnostycznymi i terapeutycznymi. Historia jej powstania sięga jednak daleko przed formalną datą utworzenia w 1998 roku.

Tradycja leczenia oparzeń w Siemianowicach Śląskich zaczyna się w 1966 roku, kiedy to dr Stanisław Sakiel założył pierwszy w Polsce Oddział Leczenia Oparzeń. Pracował on wówczas w Szpitalu Miejskim nr 2 w Siemianowicach Śląskich i początkowo oddział funkcjonował w ramach struktury Oddziału Urazowo-Ortopedycznego.

W 1973 roku dr Sakiel otworzył w Siemianowicach Śląskich pierwszy w kraju specjalistyczny oddział, dedykowany wyłącznie chorym oparzonym. Wypadki masowe w kopalniach, hutach i zakładach energetyki – oraz tragedia w Hali Widowiskowej w Gdańsku w 1994 roku – unaoczniły konieczność unowocześnienia i powiększenia bazy szpitalnej dla pacjentów z oparzeniami.

W wyniku tych zdarzeń, decyzją Wojewody Katowickiego z 25 maja 1994 roku powołano formalne Centrum Leczenia Oparzeń, które miało kontynuować tradycje medyczne rozwijaną przez doktora Sakiela. Nowy szpital powstawał w zabytkowych pomieszczeniach budynku położnictwa i ginekologii należącego do Szpitala nr 2. Zabytkowy obiekt wymagał intensywnych prac adaptacyjnych – od 1995 roku Centrum przeszło przez trzyletnią modernizację pod nadzorem konserwatora zabytków.

31 lipca 1998 roku Centrum Leczenia Oparzeń zostało wpisane do rejestru samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej. Pierwszym dyrektorem był Zbigniew Wypych, a remont budynku zakończono jesienią 1998 roku. Placówka uruchomiona z 52 łóżkami dysponowała już nowoczesnym wyposażeniem, choć niedługo okazało się, że zarówno przestrzeń, jak i zasoby szybko staną się niewystarczające.

Od 2000 roku dyrektorem placówki został Stanisław Korfanty. Po jego przejściu na stanowisko prezydenta miasta Piekary Śląskie, kierownictwo przejął dr Krzysztof Wysocki. Znaczący impuls rozwojowy przypadł jednak roku 2005, gdy dyrektorem został dr n. med. Mariusz Nowak – od tego momentu zaczął się dynamiczny, wielokierunkowy rozwój Centrum.

Pod jego zarządzaniem:

2005 rok: powstał 10-łóżkowy Oddział Rehabilitacji

2006 rok: otworzono Oddział Hiperbarii Tlenowej z największą w Polsce komorą, umożliwiającą jednoczesne leczenie 14 pacjentów

2008 rok: uruchomiono pracownię hodowli komórek i tkanek in vitro, pozwalającą na stosowanie nowatorskich metod przeszczepów skóry własnej

W 2004 roku Centrum uzyskało akredytację od Ministra Zdrowia, potwierdzającą świadczenie usług na najwyższym poziomie. Certyfikat jest regularnie odnawialny.

Rozbudowa w 2009 roku, sfinansowana przez władze województwa śląskiego, pozwoliła na znaczną ekspansję. Nowy budynek zajął powierzchnię blisko 5800 metrów kwadratowych, na parterze położono izbę przyjęć z zamykanym podjazdem dla karetek, pododział separacyjny izby przyjęć dla pacjentów septycznych. Na kolejnych piętrach znalazły się oddział do leczenia piorunujących zakażeń (w tym zgorzeli gazowej), nowoczesny blok operacyjny oraz Oddział Anestezjologii i Intensywnej Terapii. Rozbudowa pozwoliła na zwiększenie liczby łóżek z 54 do 70.

7 listopada 2014 roku oddano do użytku lądowisko na dachu szpitala, umożliwiające szybki transport helikopterowy. Tego samego dnia Centrum otrzymało imię swojego twórcy – dr. Stanisława Sakiela. Pierwszym pacjentem przylatującym helikopterem był chory z urazem termicznym, przywieziony 6 marca 2015 roku.

W latach 2019–2021, dzięki środkom unijnym, zrealizowano kolejne inwestycje: remont Banku Tkanek (2019), utworzenie Instytutu Leczenia Ran Przewlekłych (2020) oraz otwarcie Zakładu Medycyny Nuklearnej (2021).

Struktura i kadra

Dzisiaj Centrum Leczenia Oparzeń zatrudnia ponad 30 lekarzy specjalistów i ponad 120 pielęgniarek. Roczna liczba pacjentów wynosi około 1350, a placówka udziela rocznie ponad 15 tysięcy porad specjalistycznych. Szpital dysponuje następującymi jednostkami:

Oddział Chirurgii Ogólnej z Instytutem Ran Przewlekłych

Oddział Chirurgii Plastycznej

Oddział Anestezjologii i Intensywnej Terapii

Oddział Rehabilitacji

Izba Przyjęć z Ambulatorium

Dwie Poradnie Specjalistyczne

Pracownia Endoskopii

Pracownia Hiperbarii Tlenowej

Bank Tkanek z Pracownią Hodowli Komórek i Tkanek

Zakład Medycyny Nuklearnej

Placówka posiada System Zarządzania Jakością ISO 9001, System Zarządzania Środowiskowego ISO 14001 oraz Certyfikat Akredytacyjny wydany przez Ministra Zdrowia.

Metody leczenia

Jednym z najistotniejszych osiągnięć Centrum jest uruchomienie procedury transplantacji autologicznych keratynocytów hodowanych in vitro. Pracownia Hodowli Komórek i Tkanek przygotowuje produkty lecznicze terapii zaawansowanej, wykorzystując komórki naskórka i komórki skóry właściwej (fibroblasty).

Metoda hodowania naskórka in vitro polega na pobraniu niewielkiego wycinka skóry pacjenta, izolacji komórek metodą enzymatyczną, kilkutygodniowym namnożeniu oraz przygotowaniu ostatecznego przeszczepu do transplantacji. Poza keratynocytami i fibroblastami, Bank Tkanek przygotowuje również komórki macierzyste z owodni ludzkiej oraz różnorodne przeszczepy tkankowe: skórę allogeniczną, macierz (ADM – Acellular Dermal Matrix) oraz przeszczepy owodniowe pochodzące z różnych źródeł biologicznych.

W ciągu ostatnich 13 lat Centrum przeszczepiło skórę o powierzchni przekraczającej 290 metrów kwadratowych – to w przybliżeniu powierzchnia półtorej boiska do siatkówki.

Najnowsze badania dotyczące zastosowania keratynocytów w połączeniu z bogatopłytkowym żelem (PLRG – platelet leukocyte rich gel) wykazały obiecujące rezultaty w przyspieszeniu epitelializacji ran oparzeniowych. Mechanizm działania wiąże się z czynnikami wzrostu zawartymi w zagęszczonym żelu, które wspierają migrację komórek naskórka i formowanie warstwowej struktury skóry.

Hiperbaria tlenowa

Leczenie tlenem hiperbarycznym (HBOT – Hyperbaric Oxygen Therapy) w Centrum prowadzane jest od 2002 roku, kiedy zastosowano je po wybuchu metanu w kopalni Rydułtowy-Anna, wówczas przy użyciu komór jednoosobowych. Od 2006 roku Centrum dysponuje wieloosobową komorą hiperbaryczną, umożliwiającą jednoczesne leczenie 14 pacjentów.

HBOT to metoda oparta na inhalacji czystego tlenu medycznego w warunkach podwyższonego ciśnienia (odpowiadającego zanurzeniu na 10–20 metrów pod wodę). Każdy zabieg trwa od 70 do 95 minut, w zależności od protokołu leczniczego. Sesje odbywają się każdego dnia roboczego. Rocznie Centrum wykonuje ponad 22 tysiące sesji HBOT.

HBOT wspomaga leczenie wielu schorzeń: oparzeń termicznych, stanów nagłego zagrożenia życia (zatory gazowe, zatrucia tlenkiem węgla), zgorzel gazowa, przewlekłych zakażeń, uszkodzeń popromiennych czy zespołu stopy cukrzycowej.

Mechanizm działania HBOT w leczeniu oparzeń opiera się na kilku procesach. W fazie ostrej zwiększa dostęp tlenu do uszkodzonych tkanek, zmniejszając obrzęk poprzez zwężenie naczyń krwionośnych (efekt hipoksacyjny). Poprawia funkcję fagocytarną neutrofili, wspierając naturalną obronę przed infekcją, i wykazuje działanie przeciwzapalne, łagodząc uraz niedokrwienno-reperfuzyjny. W fazie przewlekłej indukuje neowaskularyzację i neoangiogenezę, stymulując produkcję kolagenu przez fibroblasty i wspierając regenerację tkanek.

Medycyna nuklearna

Zakład Medycyny Nuklearnej, uruchomiony w 2021 roku, dysponuje spektrometrem SPECT/CT oraz aparaturą do badań diagnostyki radiacyjnej. Urządzenie reprezentuje jedną z zaledwie dwóch takich konfiguracji w Polsce. Wyposażone w 12 głowic detektorów i cyfrowe obrazowanie o wysokiej rozdzielczości, umożliwia szybkie i precyzyjne badania.

Zastosowania medycyny nuklearnej w CLO obejmują ocenę perfuzji krwi ran i tkanek wspierającą monitorowanie gojenia się oparzeń, scyntygrafię kośćca do diagnostyki przerzutów nowotworowych i stanów zapalnych, scyntygrafię tarczycy do oceny czynności gruczołu, scyntygrafię nerek do oceny funkcji, oraz limfoscyntygrafię badającą funkcjonowanie węzłów chłonnych i naczyń limfatycznych. Zakład wspomaga również diagnostykę u pacjentów z urazami inhalacyjnymi, szczególnie u górników po wybuchu w kopalni.

Inne metody diagnostyczne i terapeutyczne

W Centrum stosuje się zaawansowaną diagnostykę, taką jak analiza kontrastu plamek laserowych (LASCA) do oceny ukrwienia ran, oraz termiczne badania obrazowe wspierające planimetrię i ocenę wyników leczenia.

Działalność badawcza

Laboratoria naukowe CLO prowadzą badania naukowe własne i projektowe, skupiające się na weryfikacji cytotoksyczności biomateriałów jako potencjalnych tworzyw do nowych opatrunków, testowaniu skuteczności klinicznej produktów inżynierii tkankowej, weryfikacji nowych metod diagnostycznych i leczniczych (demarkacja martwicy metodą enzymatyczną), prewencji oparzeń i nawrotów owrzodzeń w zespole stopy cukrzycowej, badaniach nad komórkami macierzystymi izolowanymi z owodni w leczeniu oparzeń i ran przewlekłych oraz opracowywaniu matryc pozbawionej komórek właściwości (ADM) z ludzkiej skóry właściwej.

Laboratorium CLO prowadzi badania nad mezenchymalnymi komórkami macierzystymi (MSC) pozyskiwanymi z owodni ludzkiej. Komórki wykazują zdolność do samoodnawiania i różnicowania się w specjalizowane komórki tkanek. W kontekście leczenia oparzeń i ran przewlekłych, MSC z owodni (hAD-MSC – human Adipose-derived Mesenchymal Stem Cells) wykazują znaczący potencjał terapeutyczny: regulują procesy zapalne i zmniejszają poziom cytokin prozapalnych, stymulują angiogenezę (tworzenie nowych naczyń krwionośnych), wspierają epitelializację poprzez produkcję czynników wzrostu oraz zmniejszają ryzyko powstania przykurczających blizn.

Najnowsze kierunki badań i perspektywy

W ostatnich latach laboratoria CLO skupiają się na opracowaniu zaawansowanych modeli organoidalnych skóry do badań nad procesami regeneracyjnymi. Badania nad komórkami macierzystymi pokazują, że mogą one regulować procesy zapalne, przyspieszać neoangiogenezę oraz redukować ryzyko powstania przykurczających się blizn. Tego rodzaju badania wpisują się w międzynarodowy trend zastosowania terapii komórkowych w leczeniu trudno gojących się ran.

W 2022 roku Centrum zaangażowało się w badania eksperymentalne nad zastosowaniem komory hiperbarycznej w leczeniu zespołu post-COVID, wykazując obiecujące wyniki w złagodzeniu objawów długotrwałej odpowiedzi zapalnej organizmu.

Jednostka prowadzi również badania nad zastosowaniem fibryny bogatopłytkowej (A-PRF) oraz osocza bogatopłytkowego (PRP) w przyspieszaniu gojenia ran oparzeniowych. Fibryna bogatopłytkowa, w porównaniu z osoczem, ulega powolnej degradacji, w wyniku czego zawarte w niej czynniki wzrostu są stopniowo uwalniane. Efekty terapeutyczne obejmują stymulację kolagenogenezy, angiogenezy i osteogenezy, co istotne w kontekście oparzeń głębokich wymagających regeneracji zarówno tkanek miękkich, jak i wzmocnienia struktury kostnej.

Współpraca dydaktyczna i szkoleniowa

Centrum Leczenia Oparzeń pełni funkcję ośrodka szkoleniowego dla lekarzy, pielęgniarek i studentów kierunków medycznych. Placówka regularnie organizuje konferencje, warsztaty oraz seminaria dotyczące nowoczesnych metod leczenia oparzeń i ran przewlekłych. Pracownicy CLO aktywnie uczestniczą w zjazdach Polskiego Towarzystwa Leczenia Oparzeń (PTLO), European Burns Association (EBA) oraz badaniach prowadzonych przez European Wound Management Association (EWMA).

Centrum bierze również udział w międzynarodowych projektach badawczych dotyczących leczenia ran, w tym projekcie EWMA, który skupia się na opracowywaniu standardów i wytycznych dla nowoczesnego leczenia oparzeń i ran przewlekłych.

Nagrody i wyróżnienia

Przez ostatnie dwie dekady Centrum zbudowało mocną markę i wiodącą pozycję w leczeniu oparzeń i ran przewlekłych. Potwierdzają to liczne wyróżnienia: Szpital bez bólu (2022, 2025) – certyfikat Polskiego Towarzystwa Badań Bólu potwierdzający najwyższe standardy leczenia bólu; Szpital najbardziej przyjazny dla pacjentów (2022) – ranking “Liderzy Zarządzania – najlepiej zarządzane szpitale publiczne”; Nagroda Zaufania Złoty OTIS (2019) – za efektywne wprowadzenie nowoczesnych metod zarządzania; Liderzy zmian w ochronie zdrowia (2020) – dwie kategorie: Zarządzanie kapitałem ludzkim i Zarządzanie jakością; Bezpieczny Szpital Przyszłości (2018) – I miejsce w kategorii „Bezpieczeństwo w szpitalu"; Certyfikacje ISO 9001 i ISO 14001 (2015, recertyfikacja 2020); Śląski Brylant Medyczny (2015) – dla dyrektora dr. Mariusza Nowaka; Wyróżnienie Marka Śląskie (2015) – w kategorii Zdrowie; Najlepsza Przestrzeń Publiczna (2015) – konkurs pod patronatem Marszałka Województwa Śląskiego; Medal Stulecia Odzyskanej Niepodległości (2019) – dla dyrektora Mariusza Nowaka. W rankingach Dziennika Rzeczpospolita (2005–2018), Centrum konsekwentnie zajmowało wysokie pozycje, wielokrotnie osiągając I miejsce.

Współpraca międzynarodowa i rekomendacje

W 2007 roku szpital otrzymał rekomendację Ministra Zdrowia Zbigniewa Religi jako wiodącej placówki w leczeniu oparzeń i ran przewlekłych w skali kraju. Centrum uzyskało również europejskie wyróżnienia od European Burns Association (EBA) i bierze udział w międzynarodowych badaniach.

Historia placówki obejmuje również wizytę ambasadora Stanów Zjednoczonych Victora Ashe’a w 2005 roku, który chciał osobiście poznać ośrodek, którego wyniki budzą podziw w całej Europie. Na terenie szpitala przebywał wówczas amerykański koszykarz Janavor Weatherspoon, grający w KS Turów Zgorzelec, który leczył się z powodu odmrożenia nóg.

Stanisław Sakiel – twórca siemianowickiej oparzeniówki

Dr Stanisław Sakiel urodził się 21 października 1926 roku w Powondeniu na Żmudzi (dzisiejsza Litwa). Pochodzi z ziemiańskiej rodziny. Po zdaniu matury w 1944 roku podjął studia lekarskie na uniwersytecie w Kownie. Po wkroczeniu wojsk radzieckich na Litwę i śmierci ojca, wraz z rodziną został wysiedlony na tereny Polski. Przeniósł się do Wrocławia, gdzie kontynuował studia medyczne.

Po ich ukończeniu w 1951 roku podjął pracę lekarza – najpierw w szpitalu w Kowarach, potem w Piekarach Śląskich, a następnie w katowickim szpitalu przy ul. Francuskiej. Tam zetknął się z problemem leczenia oparzeń w wyniku katastrofy w kopalni Boże Dary w 1956 roku. Chcąc pomóc poszkodowanym, rozpoczął samokształcenie w tej specjalności – na własny koszt pozyskiwał zagraniczną literaturę, nawiązywał kontakty z międzynarodowymi specjalistami, a nawet prowadził własne eksperymenty medyczne (m.in. z zastosowaniem skóry świni jako materiału transplantacyjnego).

W 1960 roku otrzymał stanowisko ordynatora oddziału urazowego Szpitala Miejskiego nr 2 w Siemianowicach Śląskich. Tu zaczął tworzenie wyspecjalizowanych stanowisk do leczenia oparzeń. W 1972 roku został dyrektorem całej placówki i podejmował intensywne działania w celu modernizacji szpitala. W 1973 roku otworzył w Siemianowicach Śląskich pierwszy w kraju specjalistyczny Oddział Oparzeń.

Dr Sakiel był szczególnie zaangażowany w leczenie ofiar pożaru rafinerii w Czechowicach-Dziedzicach w 1971 roku. Podczas tych prac współpracował ze znanym nefrologiem, prof. Franciszkiem Kokotem. W praktyce medycznej kładł duży nacisk nie tylko na leczenie samych oparzeń, ale również na leczenie blizn i pozostałości pourazowych.

W 1995 roku otrzymał stopień doktora nauk medycznych, nadany przez Wojskową Akademię Medyczną w Łodzi. Po utworzeniu Centrum Leczenia Oparzeń w 1998 roku objął stanowisko jego ordynatora i kierował ośrodkiem aż do przejścia na emeryturę. Dr Sakiel był również prezesem Polskiego Towarzystwa Leczenia Oparzeń oraz radnym i Honorowym Obywatelem Siemianowic Śląskich. Był autorem ponad 50 publikacji naukowych i wychowawcą kilku pokoleń lekarzy.

Stanisław Sakiel zmarł 8 stycznia 2013 roku w Siemianowicach Śląskich. Jego wkład w polską medycję i znaczenie dla leczenia oparzeń zaowocowało nadaniem jego imienia Centrum, które kontynuuje jego dzieło.

Centrum Leczenia Oparzeń im. dr. Stanisława Sakiela w Siemianowicach Śląskich stanowi znamienny przykład dedykowanego ośrodka specjalistycznego, łączącego bogatą tradycję medyczną z nowoczesną technologią i badaniami naukowymi. Jego znaczenie dla polskiej ochrony zdrowia, szczególnie w zakresie kompleksowego leczenia oparzeń i ran przewlekłych, jest powszechnie uznawane zarówno na arenie krajowej, jak i międzynarodowej.

Literatura i źródła