Wszystkie artykuły

Zwykłe popołudnie w centrum handlowym. Gdzieś za zakrętem rozlega się huk, ktoś krzyczy, kilka osób rzuca się biegiem w stronę ruchomych schodów. Z miejsca, w którym stoimy, nie widać, co się stało. Najbliższe wyjście jest po drugiej stronie korytarza i trzeba zdecydować, czy próbować do niego dojść, czy zostać w sklepie. A jeśli trzymamy za rękę dziecko? To sytuacja hipotetyczna, ale można się do niej przygotować. Na takie chwile polskie służby przygotowały proste hasło: uważaj, uciekaj, ukryj się, udaremnij atak. Wszystkie cztery polecenia zaczynają się na literę U, stąd nazwa 4U. Łatwo je zapamiętać, trudniej zastosować, bo każde kryje warunek, od którego zależy, czy w danej sytuacji w ogóle można po nie sięgnąć. Dlatego rozkładamy schemat na części, opierając się na polskich materiałach urzędowych i na ich brytyjskich oraz amerykańskich odpowiednikach. Obok samych haseł omawiamy też wzywanie pomocy, opiekę nad bliskimi i przygotowania, które da się zrobić w spokojny dzień. ...

W niedzielę 13 czerwca 2021 roku Kneset, jednoizbowy parlament Izraela, głosował nad wotum zaufania, czyli nad zatwierdzeniem nowego rządu Naftalego Bennetta i Jaira Lapida. Wynik ważył się na ostrzu noża: 60 głosów za, 59 przeciw i jeden poseł wstrzymujący się. Wstrzymał się Said al-Harumi z Ra’am, czyli Zjednoczonej Listy Arabskiej, a więc z partii, która sama należała do nowej koalicji ośmiu ugrupowań, rozpiętej od lewicy po narodową prawicę. Nagłówki ogłosiły wtedy pierwszą arabską partię w izraelskim rządzie. To uproszczenie. Ra’am, kierowany przez Mansura Abbasa, poparł gabinet i wszedł do koalicji, ale nie kierował żadnym ministerstwem. Arabskie listy współpracowały z partiami władzy już w pierwszych dekadach państwa, a w latach dziewięćdziesiątych arabscy posłowie podtrzymywali z zewnątrz rząd Icchaka Rabina. ...

Na torze imienia braci Rodríguezów w stolicy Meksyku 1 listopada 2026 roku wygrał Max Verstappen. Drugi był Lewis Hamilton, trzeci Kimi Antonelli. Na papierze wyglądało to na zwykłe podium. Dla dwudziestoletniego Włocha z zespołu Mercedesa oznaczało jednak zwycięski koniec walki o mistrzostwo świata Formuły 1, najważniejszego cyklu wyścigów samochodów jednomiejscowych. Tytuł zdobył w wieku 20 lat i 68 dni. Nikt przed nim nie był tak młody. Ciekawa jest też droga, która doprowadziła go do tytułu. Antonelli wygrał mistrzostwo w drugim sezonie startów, jako następca Hamiltona w Mercedesie i partner zespołowy Brytyjczyka George’a Russella. Jeszcze w 2024 roku rozbił samochód po dziesięciu minutach swojego pierwszego treningu w F1, a rok później przeżył na belgijskim torze Spa weekend, który sam nazywa najtrudniejszym momentem kariery. ...

Ta scena jest wymyślona, choć łatwo ją sobie wyobrazić. Telefon wibruje od komunikatu ostrzegawczego, droga do sąsiedniej wsi jest zamknięta, a pod szkołę podjeżdża wojskowa ciężarówka. Na osiedlowej grupie ktoś pisze o stanie wyjątkowym. Sąsiad odpowiada, że to już stan wojenny. Spór rozstrzyga dopiero dokument, czyli rozporządzenie ogłoszone w Dzienniku Ustaw i dodatkowo podane do publicznej wiadomości. Od tego, który stan wprowadzono, zależy, kto może nakazać opuszczenie domu, które prawa wolno ograniczyć i na jak długo, gdzie złożyć skargę i kto zapłaci za straty. Konstytucja przewiduje na takie sytuacje trzy stany nadzwyczajne, które różnią się przesłankami, czasem trwania i zakresem władzy, jaki dają państwu. Inaczej rozkładają się w nich także role prezydenta, rządu i Sejmu. ...

Lewa i prawa dłoń mają po pięć palców ułożonych w tej samej kolejności, od kciuka do małego palca, a mimo to nie są takie same. Gdy położymy jedną na drugiej, obie wnętrzem w dół, kciuki wskażą przeciwne strony. Z tego samego powodu lewa rękawiczka nie pasuje na prawą dłoń. Każda dłoń jest lustrzanym odbiciem drugiej. Żadnym obrotem nie da się sprawić, żeby się pokryły. W chemii podobne lustrzane pary tworzy wiele cząsteczek, w tym aminokwasy, z których powstają białka. Chemik, który wytwarza aminokwasy w kolbie zwykłymi metodami, dostaje obie wersje w równych ilościach, tymczasem w białkach naszych komórek jest tylko jedna z nich, a druga trafia się w przyrodzie rzadko. ...

W środę 21 października o dziewiątej rano prezydent Czech Petr Pavel otworzył w praskich Letňanach szesnastą edycję Future Forces Exhibition & Forum. W uroczystości wzięli udział minister obrony Jaromír Zůna, wicepremier i minister przemysłu i handlu Karel Havlíček oraz przedstawiciele NATO, wśród nich gen. Hayrettin Koca, zastępca szefa sztabu natowskiego Dowództwa Sojuszniczego ds. Transformacji. Trzy dni później na te same tereny mógł wejść każdy, kto chciał zobaczyć z bliska pracę policyjnych psów albo przećwiczyć pierwszą pomoc w goglach wirtualnej rzeczywistości. ...

Trzyletnik wraca do wydarzeń sprzed trzech lat i sprawdza je z wiedzą, której nie mieliśmy w pierwszych dniach po katastrofie. 17 września 2026 roku libijski Generalny Urząd ds. Poszukiwań i Identyfikacji Osób Zaginionych zaprosił rodziny zaginionych z Derny na spotkanie. Ta państwowa instytucja szuka osób, których los pozostaje nieznany, i ustala tożsamość odnalezionych szczątków. Odbyło się ono pod hasłem „Pytacie nas, kiedy? Mówimy wam, jak” (w wolnym przekładzie z arabskiego). Pracownicy urzędu przedstawili najnowsze statystyki i tłumaczyli, dlaczego część procedur wciąż się przeciąga, choć od nocy, w której powódź zabrała bliskich tych ludzi, minęły już trzy lata. Akta wielu ofiar nadal pozostawały otwarte. ...

Słowo „antybiotyk” liczy sobie niewiele ponad osiemdziesiąt lat. Upowszechnił je na początku lat 40. XX wieku Selman Waksman, amerykański mikrobiolog badający przez całe zawodowe życie bakterie żyjące w glebie, i nazywał tak substancje wytwarzane przez jedne drobnoustroje, które zabijają inne albo hamują ich wzrost. Leki przeciwbakteryjne wymyślone i wytworzone w całości przez chemików, bez wzorca w przyrodzie, nazywa się chemioterapeutykami. Obie grupy różnią się pochodzeniem cząsteczki, a działają na tej samej zasadzie. Penicylina, którą wytwarza pleśń, jest antybiotykiem naturalnym. Amoksycylina czy azytromycyna to antybiotyki półsyntetyczne, czyli związki naturalne przerobione w laboratorium tak, by lepiej się wchłaniały albo działały na więcej bakterii. Chemioterapeutykami są natomiast sulfonamidy, fluorochinolony, takie jak cyprofloksacyna, oraz stosowana w zakażeniach dróg moczowych furazydyna. W codziennej praktyce lekarzy i w statystykach zużycia leków granica się zatarła i antybiotykiem nazywa się każdy lek przeciwbakteryjny podawany do wnętrza organizmu. W tym szerszym znaczeniu słowo pojawia się też w dalszej części tekstu, a rozróżnienie wraca tam, gdzie pochodzenie leku ma znaczenie. ...

W starej prawniczej przypowieści weneckie prawo surowo zakazywało rozlewania krwi na ulicy. Pewnego dnia lekarz uratował chorego, który leżał na drodze, upuszczając mu krwi. Formalistyczny sędzia uznał, że przepis został złamany, i lekarza skazał. Wyrok brzmi absurdalnie. Sędziego trudno jednak po prostu wyśmiać. Nie wiedział na pewno, po co ustanowiono zakaz. Może chodziło o bójki i uliczne awantury, a może o ochronę miasta przed zarazą. Skoro celu nie znał, wolał nie poprawiać prawodawcy i schronił się w starej formule dura lex, sed lex, czyli twarde prawo, ale prawo. ...

Bakteria i jej świat Dżumę wywołuje bakteria Yersinia pestis. Jej właściwym światem są zwierzęta: krąży w przyrodzie między ssakami, przede wszystkim gryzoniami, a żerującymi na nich pchłami. Człowiek wchodzi w ten obieg z zewnątrz i zakaża się po ukłuciu pchły, przy kontakcie z tkankami chorego zwierzęcia albo od innego chorego, kiedy ten ma postać płucną. Choroba przybiera trzy główne postacie, które różnią się objawami i drogą rozwoju zakażenia. Wszystkie poddają się dziś antybiotykom, pod warunkiem że rozpoznanie przychodzi szybko. To zdanie wygląda na szczęśliwe zakończenie, ale nim nie jest. Bakteria nie zniknęła z przyrody i nie zniknie, a powód jest zaskakująco prosty: nie potrzebuje nas do przetrwania. ...

Poranek, który miał być spokojny 7 października 2023 r. wypadał w sobotę. W Izraelu był to szabat, a zarazem Simchat Tora, radosne święto zamykające jesienny cykl żydowskich świąt. Kibuce przy granicy ze Strefą Gazy, czyli spółdzielcze osady rolnicze, jeszcze spały, a niedaleko kibucu Re’im dogasała całonocna impreza festiwalu muzyki elektronicznej Nova. Około 6.30 z Gazy poleciały pierwsze rakiety. Ostrzał okazał się zasłoną. Niemal w tej samej chwili małe drony zrzucały ładunki na wieże obserwacyjne i zdalnie sterowane stanowiska karabinów maszynowych, a materiały wybuchowe i buldożery otwierały wyłomy w ogrodzeniu. Przez przejścia ruszyli bojownicy na motocyklach, w furgonetkach i pieszo. Kilka łodzi próbowało dobić do plaży, kilku napastników przeleciało nad płotem na paralotniach z silnikiem. Celem były bazy wojskowe, kibuce, miasteczka i drogi, którymi później uciekali ludzie. ...

Od końca sierpnia 2023 r. ambasador Francji w Nigrze Sylvain Itté praktycznie nie opuszczał placówki. Wojskowi, którzy pod koniec lipca obalili prezydenta kraju, kazali mu wyjechać. Paryż odmawiał, bo nie uznawał ich prawa do wydawania takich poleceń, a nigerska policja kontrolowała wszystko, co wjeżdżało na teren ambasady. Prezydent Francji Emmanuel Macron mówił, że dyplomata jest przetrzymywany jak zakładnik i żywi się wojskowymi racjami. Wieczorem 24 września Macron wystąpił na żywo w głównych wydaniach wiadomości dwóch największych francuskich stacji telewizyjnych i ogłosił koniec tego sporu: ambasador miał wrócić do Paryża w ciągu kilku godzin, współpraca wojskowa z Nigrem dobiegała końca, a około półtora tysiąca stacjonujących tam francuskich żołnierzy miało wyjechać do końca roku. ...

23 sierpnia 1958 roku chińska artyleria otworzyła ogień do Kinmenu, tajwańskiego archipelagu leżącego niecałe dwa i pół kilometra od brzegu chińskiej prowincji Fujian. Przez czterdzieści cztery dni na wysepki spadło, według najczęściej cytowanych szacunków, blisko pół miliona pocisków; źródła tajwańskie podają liczby jeszcze wyższe. Ostrzał w rytmie dni nieparzystych ciągnął się potem przez dwadzieścia lat. Dziś na Kinmen jeżdżą wycieczki szkolne. Z plaży widać wieżowce chińskiego Xiamenu. Miejscowa rodzina Wu, która kuje noże od 1937 roku, wyrabia je ze stali odzyskanej z pocisków, a kuchenne tasaki z komunistycznej amunicji stały się głównym suwenirem archipelagu. Cztery razy w miesiącu, z regularnością rozkładu jazdy, w wody zastrzeżone wokół wysepek wpływają okręty chińskiej straży przybrzeżnej. Obie strony wiedzą, że to się dzieje naprawdę, a zachowują się tak, jakby nie działo się nic. ...

Pod koniec września 2023 roku jedyną drogą łączącą Górski Karabach z Armenią wyjechała w ciągu kilku dni niemal cała ormiańska ludność regionu, ponad sto tysięcy ludzi. Jeszcze na początku miesiąca w Stepanakercie działały urząd prezydenta, parlament i ministerstwa nieuznawanej Republiki Arcach, a deputowani zdążyli 9 września wybrać nowego szefa państwa, Samwela Szahramaniana. Dziesięć dni później Azerbejdżan rozpoczął ofensywę, po której cały ten aparat został bez terytorium. Tak zakończył się rozdział konfliktu, który wybuchł w 1988 roku, jeszcze w Związku Radzieckim. Przez ponad trzy dekady Górski Karabach miał dwa statusy naraz, bo prawo międzynarodowe traktowało go jako część Azerbejdżanu, a w praktyce rządzili nim miejscowi Ormianie, którzy zbudowali tam własne quasi-państwo. Nie uznał go żaden członek ONZ, łącznie z Armenią. ...

9 stycznia 2026 roku rządy państw członkowskich zatwierdziły podpisanie umowy handlowej z państwami Mercosuru. Trzynaście dni później Parlament Europejski głosował nad wnioskiem o odwołanie całej Komisji Europejskiej, którego autorzy z grupy Patrioci dla Europy zarzucali jej sposób, w jaki do tego podpisu doprowadziła. Wniosek przepadł. Sekwencja zdarzeń mówi jednak o ustroju Unii więcej niż niejeden podręcznik. Zgodę wydały rządy, negocjacje prowadziła Komisja, podpisy złożyli szefowie Komisji i Rady Europejskiej, a rachunek polityczny próbowali wystawić posłowie wybrani w powszechnych wyborach. ...

Na liście zgłoszeń do kenijskiej rundy rajdowych mistrzostw świata w 2021 roku figurowała pozycja, przy której datę urodzenia trzeba było sprawdzić się dwa razy. Sobiesław Zasada, rocznik 1930, Ford Fiesta Rally3. W zapowiedzi Międzynarodowej Federacji Samochodowej znalazła się informacja, że dla polskiego kierowcy będzie to dziewiąty start w Safari. Nie była to pomyłka w tabeli. Taki życiorys da się opowiedzieć przez samochody albo przez tytuły. Można go też opowiedzieć przez spółki i pozycje w rankingach majątkowych. Żadna z tych perspektyw nie wystarcza osobno, ponieważ sport przeplata się tu z pracą od samego początku, a publiczny podziw sąsiaduje z pytaniami, na które odpowiadali później kontrolerzy z Najwyższej Izby Kontroli. Historia człowieka, który po dziewięćdziesiątce wciąż chce prowadzić, jest ciekawsza niż prosta recepta na długowieczność. ...

Na pierwszy rzut oka część konkurencji wyglądała bardziej jak pomysł na miejski piknik niż na mistrzostwa Europy. Tramwaj ruszał i zatrzymywał się trzy razy z miską wody przytwierdzoną do pudła. Kilkadziesiąt metrów dalej czekała piłka i zestaw kręgli. Jeszcze dalej stała warszawska Syrenka, którą należało minąć możliwie blisko, ale jej nie dotknąć. Potem kosz z piłkami, precyzyjne zatrzymanie drzwi przy znaczniku na przystanku i na końcu cofanie do szlabanu według sygnałów partnera. ...

Opowieść o Białymstoku prawie zawsze zaczyna się od Pałacu Branickich. Spróbujmy inaczej: od bocznicy kolejowej przy dawnym Dworcu Poleskim. W latach 1940–1941, a potem jeszcze raz w 1944 roku, Sowieci ładowali tutaj do wagonów mieszkańców Białostocczyzny i wywozili ich na wschód, natomiast w 1943 roku z tego samego miejsca Niemcy wysyłali do Treblinki Żydów zamkniętych w białostockim getcie. Dziś w przedwojennym magazynie wojskowym przylegającym do bocznicy mieści się Muzeum Pamięci Sybiru. Wewnątrz, na torach, stoi oryginalny rosyjski wagon towarowy, który pełni funkcję bramy do wystawy. ...

Opaska na nadgarstku liczy kroki, a przy biurowym ekspresie trwa spór, czy wystarczy ich 7000, czy trzeba dobić do dziesięciu tysięcy. Światowa Organizacja Zdrowia mierzy ruch inaczej, bo w minutach. Jej wytyczne z 2020 roku zalecają dorosłym przynajmniej 150–300 minut umiarkowanej aktywności aerobowej w tygodniu albo 75–150 minut aktywności intensywnej, ewentualnie równoważne połączenie obu. Osobno wymieniają ćwiczenia wzmacniające mięśnie, wykonywane co najmniej dwa dni w tygodniu. Te liczby łatwo wziąć za granicę, poniżej której wysiłek nic nie daje, choć dane mówią co innego. Amerykańskie wytyczne dotyczące aktywności fizycznej z 2018 roku, czyli Physical Activity Guidelines for Americans, wydał Departament Zdrowia i Opieki Społecznej (HHS). Ich autorzy stwierdzają wprost, że u osób, które ruszają się mniej, niż zalecono, nie istnieje próg, który trzeba przekroczyć, zanim pojawią się korzyści. Nawet niewielki przyrost umiarkowanego wysiłku przynosi według nich pożytek zdrowotny. ...

Auto po gradobiciu potrafi wyglądać niewinnie. Żadnej rysy, żadnego pęknięcia lakieru, maska i dach jak nowe. Wystarczy jednak przykucnąć, zmienić kąt patrzenia albo poszukać w lakierze odbicia prostej linii. Powierzchnia zaczyna wtedy falować. Przez dziesięciolecia takie wgniecenia liczył człowiek, który obchodził samochód dookoła, oglądał każdy element z kilku stron i stawiał markerem znaczek przy każdym znalezisku, żeby nic nie umknęło w kosztorysie. Dziś coraz częściej robi to brama z kamerami, przez którą auto po prostu przejeżdża, a działa ona dzięki tej samej właściwości lakieru, która zdradza wgniecenia ludzkiemu oku, bo karoseria odbija otoczenie niemal jak lustro. ...

Pompa odwadniająca kopalnię, technologia wzmacniania skał i rozmowa o bezpieczeństwie surowcowym Europy należą do tej samej opowieści. Future Mining Forum & Expo, które odbyło się 9–11 września w Katowicach, próbowało je połączyć. Nowa formuła wyrasta z tradycji SIMMEX-u i mierzy się z pytaniem, które dobrze porządkuje przegląd górniczych targów i konferencji: jak przejść od prezentacji możliwości do działającego przemysłu? Przy maszynie można zapytać o wydajność, serwis i warunki pracy. Przy stole konferencyjnym padają pytania o dostęp do złoża, finansowanie, energię i przewidywalność decyzji. Dopiero połączenie tych rozmów pozwala ocenić sens inwestycji. Nawet najbardziej przekonująca prezentacja techniczna zostawia otwarte pytanie, kto będzie potrzebował urządzenia i czy zdoła uruchomić projekt, w którym ma ono pracować. ...

Jedzenie jest jedną z niewielu dziedzin, w których niemal każdy ma własną teorię. Jedni wykreślają pieczywo, drudzy tłuszcz, jeszcze inni jedzą wyłącznie w wyznaczonym oknie czasowym. Co kilka lat zmienia się też główny podejrzany. Raz jest nim cholesterol, później cukier, gluten, węglowodany, oleje roślinne albo „przetworzona” żywność jako taka. W tle pracuje rynek książek, aplikacji, suplementów i gotowych jadłospisów, obiecujący rozwiązanie problemu, z którym zwykłe zalecenia żywieniowe rzekomo sobie nie radzą. ...

Nagranie trwa kilkanaście sekund. Odliczanie, błysk pod dyszą, gwałtowne przyspieszenie, a potem smukły cylinder znika w chmurach. 7 września 2026 roku wiceminister obrony narodowej Cezary Tomczyk napisał na platformie X, że „w ostatnich dniach rakieta PERUN wykonała kolejny udany lot testowy" na poligonie w Ustce. Z wpisu wynikało, że zadziałały najważniejsze układy pokładowe, ze sterowaniem wektorem ciągu na czele, że poprawki naniesione po poprzednich lotach zachowały się zgodnie z przewidywaniami i że inżynierowie mają komplet materiału do dalszych analiz. Dnia startu nie podano. ...

Jesienią 2013 roku Alternative für Deutschland zatrzymała się tuż pod pięcioprocentowym progiem. Wynik 4,7 procent, ani jednego posła, a partia istniała dopiero od lutego tego samego roku. Dwanaście lat później, 23 lutego 2025 roku, zagłosowało na nią ponad 10,3 miliona Niemców. Wynik 20,8 procent dał AfD 152 mandaty i drugie miejsce w wyborach federalnych. Skala tej zmiany bywa myląca, bo partia z 2013 roku nie była młodszą wersją dzisiejszej AfD. Wyrosła z buntu przeciw sposobowi ratowania strefy euro, a jej najbardziej rozpoznawalną twarzą był ekonomista Bernd Lucke. Pierwsze programy łączyły eurosceptycyzm z liberalizmem gospodarczym i konserwatyzmem obyczajowym. Migracja pojawiała się w nich jako temat, nigdy jako główna oś. Środek ciężkości przesunęły dopiero kolejne kryzysy, sukcesy we wschodnich landach i wewnętrzne walki o władzę. ...

Kiedy umiera człowiek, jego bliscy dostają zadanie, którego nikt nie wybiera dobrowolnie. Trzeba zorganizować moment, w którym zamknie się coś nieodwracalnego, i zrobić to publicznie, w obecności innych ludzi, w określonym miejscu i o określonej godzinie. Pogrzeb służy właśnie temu. Gromadzi bliskich, wyznacza cezurę, pozwala nazwać stratę i upamiętnić osobę, której już nie ma. Tę funkcję spełnia zarówno ceremonia religijna, jak i świecka. Różnica pojawia się w chwili, gdy obrzęd zaczyna odpowiadać na pytanie, czym właściwie jest śmierć. ...

Obraz idealnie zdrowego człowieka krąży w sieci w kilku wariantach, ale rdzeń zostaje ten sam. Lodowata kąpiel przed świtem. Trzydzieści gramów białka do ósmej. Pierścionek mierzący zmienność rytmu serca. Przegródki z suplementami rozpisane na cały tydzień. Kto nie ma na to czasu ani pieniędzy, dostaje w pakiecie poczucie, że przegrywa wyścig, do którego się nie zapisywał. Nauka o zdrowiu opowiada historię znacznie mniej efektowną. Zdrowie nie jest egzaminem Światowa Organizacja Zdrowia opisuje choroby przewlekłe, nazywane w dokumentach chorobami niezakaźnymi, jako wynik splotu czynników genetycznych, fizjologicznych, środowiskowych i behawioralnych. Zachowania mają w tym splocie duże znaczenie. Nie działają jednak w próżni, bo kształtuje je otoczenie społeczne, komercyjne i fizyczne: ceny żywności, godziny pracy, projekt osiedla, reklama, dostępność chodnika i wiele innych. ...

Zdanie, które brzmi jak oczywistość Prawdziwy autor pisze piórem. Brzmi staroświecko. Łatwo wyobrazić sobie kogoś w surducie i z piórem w ręce, kto z niesmakiem ogląda maszynę do pisania postawioną na biurku młodszego kolegi, i wypowiada tę formułę tonem człowieka broniącego ostatniego przyzwoitego zwyczaju. Dziś ta sama figura wraca w komentarzach pod tekstami, o których ktoś podejrzewa, że powstały z udziałem generatywnej sztucznej inteligencji. Zmieniło się narzędzie, przy którym się oburzamy. Sam odruch jest starszy od pióra, od druku i od papieru. ...

Dziewiętnaście minut bez pilota Sygnał radiowy pokonuje drogę z Księżyca na Ziemię w około 1,3 sekundy. Niby drobiazg. Przy prędkości rzędu 1,7 kilometra na sekundę oznacza to jednak, że nim obraz z lądownika dotrze do operatora, pojazd przesunie się o ponad dwa kilometry, a komenda wysłana w odpowiedzi dogoni go z takim samym opóźnieniem. 23 sierpnia 2023 roku, wczesnym wieczorem czasu indyjskiego, w centrum kontroli lotów ISRO w Bengaluru nie dało się już niczego poprawić. Sterowanie z Ziemi nie wchodziło w grę. ...

Widok z nabrzeża w Toronto nie przypomina jeziora. Woda ciągnie się do samego horyzontu, przeciwległego brzegu nie widać przez większość roku, a fala bywa krótka i stroma jak na Bałtyku przy silnym wietrze z północy. Tymczasem spośród pięciu Wielkich Jezior Ameryki Północnej to właśnie Ontario zajmuje najmniejszy obszar, około 18 960 km². Powierzchnia jest tu najmniej istotną liczbą. Średnia głębokość sięga 86 m, największa blisko 244 m, a zapas wody wynosi mniej więcej 1640 km³. Płytkie Erie, na mapie okazalsze, mieści ponad trzykrotnie mniej. ...