Wszystkie artykuły

Zdanie, które brzmi jak oczywistość Prawdziwy autor pisze piórem. Brzmi staroświecko. Łatwo wyobrazić sobie kogoś w surducie i z piórem w ręce, kto z niesmakiem ogląda maszynę do pisania postawioną na biurku młodszego kolegi, i wypowiada tę formułę tonem człowieka broniącego ostatniego przyzwoitego zwyczaju. Dziś ta sama figura wraca w komentarzach pod tekstami, o których ktoś podejrzewa, że powstały z udziałem generatywnej sztucznej inteligencji. Zmieniło się narzędzie, przy którym się oburzamy. Sam odruch jest starszy od pióra, od druku i od papieru. ...

Dziewiętnaście minut bez pilota Sygnał radiowy pokonuje drogę z Księżyca na Ziemię w około 1,3 sekundy. Niby drobiazg. Przy prędkości rzędu 1,7 kilometra na sekundę oznacza to jednak, że nim obraz z lądownika dotrze do operatora, pojazd przesunie się o ponad dwa kilometry, a komenda wysłana w odpowiedzi dogoni go z takim samym opóźnieniem. 23 sierpnia 2023 roku, wczesnym wieczorem czasu indyjskiego, w centrum kontroli lotów ISRO w Bengaluru nie dało się już niczego poprawić. Sterowanie z Ziemi nie wchodziło w grę. ...

Widok z nabrzeża w Toronto nie przypomina jeziora. Woda ciągnie się do samego horyzontu, przeciwległego brzegu nie widać przez większość roku, a fala bywa krótka i stroma jak na Bałtyku przy silnym wietrze z północy. Tymczasem spośród pięciu Wielkich Jezior Ameryki Północnej to właśnie Ontario zajmuje najmniejszy obszar, około 18 960 km². Powierzchnia jest tu najmniej istotną liczbą. Średnia głębokość sięga 86 m, największa blisko 244 m, a zapas wody wynosi mniej więcej 1640 km³. Płytkie Erie, na mapie okazalsze, mieści ponad trzykrotnie mniej. ...

Rekord kraju na 1500 metrów, rekord całej Diamentowej Ligi w dysku, komplet dziewięciu sprinterów pod granicą dziesięciu sekund i płotkarska końcówka rozstrzygnięta dziewięcioma setnymi. Memoriał Kamili Skolimowskiej 2026 nie miał jednego punktu, wokół którego dałoby się zbudować całą relację. Wyniki światowej klasy pojawiały się przez kilka godzin, w kilkunastu konkurencjach naraz. Organizator reklamował listy startowe ambitnymi liczbami: 11 aktualnych rekordzistów świata, 55 medalistów olimpijskich i łącznie 170 medalistów mistrzostw świata oraz Europy. Takie zestawienia opisują jednak zgłoszenia, a nie starty. Sprawdzianem jest protokół końcowy, a ten zamknął się rekordem Diamentowej Ligi, dwoma najlepszymi tegorocznymi wynikami na świecie i rekordem Polski. Zapowiedzi obroniły się. ...

Donald Trump łamie reguły politycznej komunikacji świadomie. Obraża i grozi, a spotkania dyplomatyczne traktuje jak materiał na wieczorne wydanie wiadomości. Czasem coś z tego wynika. Innym razem supermocarstwo zaczyna wyglądać jak prywatny folwark kogoś, kto pomylił rozgłos z powagą, a wymuszoną uległość ze skutecznością. Na początku lipca 2026 roku prezydent Stanów Zjednoczonych znalazł czas na telefon do przewodniczącego FIFA Gianniego Infantino w sprawie kary dla amerykańskiego napastnika. W tym samym tygodniu, podczas szczytu NATO w Ankarze, polecił sekretarzowi skarbu wstrzymać całą wymianę handlową z Hiszpanią, ponownie zażądał kontroli nad Grenlandią, a pod wieczór zapewnił dziennikarzy, że w sali obrad panowała „miłość” i „mnóstwo jedności”. W ciągu kilkudziesięciu godzin ta sama osoba wystąpiła w trzech rolach: zwierzchnika mocarstwa, kibica odkręcającego czerwoną kartkę oraz urażonego uczestnika obrad, który raz grozi wyjściem, raz zapewnia o przyjaźni. ...

Na mapie Ceuta wygląda jak pomyłka. Skrawek północnoafrykańskiego wybrzeża należy do Hiszpanii, używa euro i podlega prawu Unii Europejskiej, choć od Półwyspu Iberyjskiego oddziela go morze, a z trzech stron otacza go Maroko. W pogodny dzień z tutejszych wzgórz widać Andaluzję. Do hiszpańskiego brzegu jest stąd około dwudziestu kilometrów, a najwęższy przesmyk całej cieśniny mierzy czternaście. Opis kartograficzny wystarcza jednak tylko na pierwsze zdanie. Ceuta jest równocześnie miastem, portem, twierdzą, hiszpańskim terytorium autonomicznym, terytorium poza unijnym obszarem celnym i miejscem jednego z najbardziej drażliwych sporów terytorialnych zachodniego Śródziemnomorza. Latem 2026 roku stała się także sceną największego pojedynczego przekroczenia granicy w historii hiszpańskiego państwa. ...

Traktaty rzymskie weszły w życie 1 stycznia 1958 roku i od tamtej pory ani razu nie przetrwały dekady bez poprawek. Traktat fuzyjny, luksemburski i brukselski traktat budżetowy, Jednolity Akt Europejski, Maastricht, Amsterdam, Nicea, Lizbona. Osiem poważnych rewizji prawa pierwotnego w pół wieku, do tego siedem traktatów akcesyjnych, jeden traktat o wyjściu Grenlandii i jedna umowa o wystąpieniu państwa członkowskiego. Konstrukcja europejska nigdy nie doczekała się odbioru technicznego. Rusztowania stoją. Historię tych niemal siedemdziesięciu lat porządkują dwie równoległe dynamiki. Pierwsza z nich to poszerzanie, czyli przyjmowanie nowych państw. Druga to pogłębianie, czyli przekazywanie wspólnym instytucjom kolejnych dziedzin, w których wcześniej decydowały wyłącznie stolice narodowe. Obie rzadko szły równym krokiem. Zwykle jedna wymuszała drugą: perspektywa przyjęcia kolejnych członków uruchamiała reformę instytucji, a reforma instytucji otwierała drogę następnej fali akcesji. O tym, jak w ogóle powstał fundament, na którym to wszystko stanęło, pisaliśmy w pierwszej części cyklu. ...

Jest wieczór i w Polsce nic szczególnego się nie dzieje. Nad chilijskimi Andami trwa środek nocy, a teleskop stojący na Cerro Pachón rejestruje właśnie, że jeden ze słabych punktów na niebie zmienił jasność. Oprogramowanie porównuje nowy obraz ze starszym, pakuje wynik i rozsyła go do kilku serwisów rozrzuconych po świecie. Od zakończenia odczytu obrazu do chwili, w której pakiet jest publicznie dostępny, ma upłynąć mniej niż sześćdziesiąt sekund. Może go pobrać każdy. Również ktoś, kto nie ma kopuły ani zwierciadła, za to ma laptopa, zna podstawy Pythona i interesuje go bardzo wąsko określona klasa zjawisk. ...

W nocy z 29 na 30 czerwca 2026 roku w chilijskich Andach, na grzbiecie Cerro Pachón, nie wydarzyło się nic widowiskowego. Nie było rakiety ani odliczania. Kopuła się otworzyła, teleskop wycelował w wybrany fragment południowego nieba, zbierał światło przez trzydzieści sekund, przesunął się o kilka stopni i powtórzył całą operację. Przed świtem zrobił to jeszcze kilkaset razy. Tak zaczął się przegląd noszący nazwę Legacy Survey of Space and Time. Skrót LSST oznacza dziesięć lat obserwacji, w trakcie których Obserwatorium im. Very C. Rubin ma wracać do każdego fragmentu nieba setki razy. Katalog gwiazd i galaktyk to dopiero punkt wyjścia. Właściwą stawką są obiekty, które zmieniają jasność, przesuwają się albo zapalają w miejscu do niedawna pustym. ...

W piątek 14 sierpnia 2026 roku, dziesięć dni po śmierci Andrzeja Morozowskiego, na warszawskich Powązkach Wojskowych rozległy się oklaski. Na wzór włoskiego zwyczaju tak właśnie żegnano na koniec ceremonii dziennikarza, który przez ćwierć wieku bywał w polskich domach codziennym gościem. Uroczystość zaczęła się o dziesiątej i miała charakter otwarty, więc obok rodziny, kolegów z redakcji i polityków przyszli także widzowie z którymi się spotykał po drugiej stronie odbiornika. Po części publicznej urnę z prochami przewieziono na cmentarz w Pyrach przy ulicy Farbiarskiej. Pochówek odbył się już bez kamer, zgodnie z wolą rodziny. ...

Dwudziestego piątego września 2019 roku w Nyonie Aleksander Čeferin wręczał złote statuetki UEFA Grassroots Awards. W kategorii najlepszego klubu amatorskiego Europy zwyciężył zespół grający na co dzień w warszawskiej klasie A, na siódmym poziomie rozgrywkowym. Po odbiór nagrody polecieli Karolina Szumska i Rafał Lipski z Alternatywnego Klubu Sportowego Zły. Żaden polski klub, zawodowy ani amatorski, nie zdobył wcześniej tego wyróżnienia. Wiosną 2026 roku ta sama męska drużyna kończyła sezon z sześcioma punktami po dwudziestu sześciu kolejkach i bilansem bramek 15:118. Spadła do klasy B. Na papierze wygląda to na jeden z najsłabszych zespołów w stolicy. O klubie z Pragi piszą jednak agencje prasowe z drugiego końca świata, a jego sposób działania europejska federacja stawiała za wzór całemu kontynentowi. Do tego dochodzi trzecia perspektywa, najbliższa samym zainteresowanym: członków stowarzyszenia, dla których tabela jest ważna, ale nigdy nie była jedyną miarą. Sprzeczność jest pozorna. Zły od pierwszego dnia mierzy sukces inną miarą niż reszta ligowej piramidy. Żeby zrozumieć obie te sceny naraz, trzeba cofnąć się do pewnego sierpniowego wieczoru na Pradze. ...

W niedzielę 28 czerwca 2026 roku stacja IMGW w Słubicach zmierzyła 40,5°C. Padł rekord powojennych polskich pomiarów instrumentalnych. Ciekawsza od samej liczby jest data. Koniec czerwca nie jest w Polsce szczytem lata; klimatologiczne maksimum przypada dopiero na początek sierpnia, kiedy średnia temperatura maksymalna bywa wyższa o mniej więcej trzy stopnie. Gdyby ten sam układ baryczny, ten sam napływ powietrza znad Afryki Północnej i to samo bezchmurne niebo trafiły się sześć tygodni później, termometry mogłyby pokazać wartości bliskie 43 stopniom. Tyle mniej więcej wynosi dziś praktyczny sufit możliwy do osiągnięcia w polskim klimacie, jak szacują klimatolodzy analizujący czerwcową falę. ...

Wieczorem 30 stycznia 1962 roku na arenie w Detroit siedmioro artystów stało na stalowej linie rozpiętej około dziesięciu metrów nad posadzką. Konstrukcja rozsypała się w kilka sekund. Dwaj mężczyźni zginęli, trzeci został sparaliżowany, a sam twórca numeru trafił do szpitala z pękniętą miednicą. Następnego wieczoru wymknął się stamtąd, złapał taksówkę i o kulach wszedł na tę samą linę. Ten gest mówi o Wallendach więcej niż jakikolwiek katalog rekordów. Byli rzemieślnikami, a nie amatorami mocnych wrażeń. Lina stanowiła dla nich warsztat pracy i jedyne źródło utrzymania, więc zejście z niej oznaczałoby rozpad czegoś znacznie większego niż zespół artystyczny. ...

Pamięć odchodzi pierwsza. Najpierw drobiazgi: nazwa ulicy, godzina wizyty, miejsce, w którym leżały klucze. Potem coraz trudniej połączyć twarz z imieniem lub nadążyć za dłuższym zdaniem. Z życia chorego nie ubywa jednak wszystkiego naraz ani w tym samym tempie. W 2014 roku zespół z University of Iowa opisał w piśmie „Cognitive and Behavioral Neurology" eksperyment, który dobrze to ilustruje. Siedemnastu osobom z rozpoznaniem prawdopodobnej choroby Alzheimera oraz dobranej grupie porównawczej pokazano zestawy filmowych fragmentów wywołujących smutek albo radość. Chorzy tracili pamięć obejrzanych scen niemal natychmiast, a mimo to wywołany nastrój utrzymywał się u nich nawet przez pół godziny, przy czym zależność okazała się odwrotna do intuicyjnej: im mniej pamiętali o smutnych filmach, tym dłużej trwał u nich smutek. Jedno badanie na kilkunastu osobach niczego nie przesądza. Wyniku nie da się czytać jako dowodu, że życie emocjonalne pozostaje nietknięte aż do końca choroby. Ma za to bardzo praktyczne przełożenie na opiekę: człowiek może nie pamiętać ani wizyty córki, ani awantury o kąpiel, a przez pewien czas nosić w sobie osad jednego albo drugiego. ...

Trzeciego sierpnia 2026 roku biuro prasowe prezydenta Mjanmy opublikowało na Telegramie cztery fotografie. Na pierwszej osiemdziesięciojednoletnia kobieta w tradycyjnym birmańskim stroju ściska dłoń przedstawiciela Międzynarodowego Komitetu Czerwonego Krzyża w skromnym, wyłożonym drewnem pomieszczeniu. Na kolejnych kroi tort z różowym lukrem i napisem „Wszystkiego najlepszego, ciociu Suu" oraz datą 19 czerwca. Agencje prasowe od razu zastrzegły, że nie potrafią niezależnie ustalić, kiedy i gdzie zrobiono te zdjęcia. Dla rodziny Aung San Suu Kyi był to i tak najmocniejszy dowód życia od ponad pięciu lat. Jej syn Kim Aris od miesięcy powtarzał, że nie wie, gdzie przebywa jego matka ani czy w ogóle żyje. Spotkanie nazwał ulgą i zarazem dopiero krokiem w dobrą stronę. ...

Gatunek Homo sapiens istnieje od jakichś trzystu tysięcy lat. Powszechny obowiązek szkolny ma za sobą nieco ponad dwa i pół stulecia. Gdyby sprowadzić dzieje naszego gatunku do jednej doby, dzieci siedziałyby w ławkach od niespełna minuty. Instytucja, która wydaje się nam naturalna jak powietrze, jest więc świeżym wynalazkiem. Powstała w konkretnym miejscu, w konkretnym momencie i z powodów mających niewiele wspólnego z dzisiejszymi oczekiwaniami wobec edukacji. Przez ostatnie trzy dekady neurobiologia, psychologia poznawcza i socjologia dostarczyły sporo twardych danych o tym, jak człowiek faktycznie przyswaja wiedzę. Znaczna ich część kłóci się z organizacją przeciętnej lekcji. ...

Trzeciego lipca 2023 roku globalna średnia dobowa temperatura powietrza przy powierzchni Ziemi przebiła najwyższą wartość zapisaną dotąd w zbiorze ERA5. Nazajutrz rekord padł ponownie. Potem jeszcze dwa razy, aż do 6 lipca, kiedy planetarny termometr zatrzymał się na 17,08°C. Przez następne trzy i pół tygodnia żaden dzień nie zszedł poniżej starego maksimum z 13 sierpnia 2016 roku, wynoszącego 16,80°C. Liczby z globalnych baz klimatycznych rzadko kogoś poruszają. Ten sam miesiąc wyglądał jednak inaczej z poziomu ulicy. ...

Ślad biologiczny bywa jednocześnie najmocniejszym dowodem w sprawie i informacją zupełnie bezużyteczną. Rozstrzyga o tym jedna okoliczność: czy śledczy mają z czym go porównać. Przez trzy dekady kryminalistyka opierała się na prostym schemacie. Z miejsca zdarzenia zabezpiecza się materiał, laboratorium oznacza profil genetyczny, potem następuje porównanie z próbką pobraną od podejrzanego albo z zasobem policyjnej bazy danych. Mechanizm działa znakomicie, dopóki poszukiwana osoba w tej bazie figuruje. Kiedy nie figuruje, postępowanie grzęźnie, choć w aktach leży materiał genetyczny bardzo dobrej jakości. Wiadomo, że pochodzi od sprawcy. Nie wiadomo, do kogo należy. ...

Wieczorem 12 sierpnia 2026 roku cień Księżyca przemknie przez północną Hiszpanię z prędkością kilku tysięcy kilometrów na godzinę. W Saragossie i Walencji dzień na chwilę zgaśnie tuż przed zachodem, a nisko nad horyzontem rozbłyśnie perłowa korona słoneczna. Będzie to pierwsze całkowite zaćmienie Słońca widoczne z kontynentalnej Europy od 11 sierpnia 1999 roku. Polska znajdzie się poza wąskim pasem całkowitości, ale i u nas widowisko zapowiada się okazale: Księżyc schowa od około 80 do blisko 90 procent średnicy słonecznej tarczy, najgłębiej na zachodzie kraju. ...

O Zagłębie Ruhry, Alzację i Lotaryngię Francja i Niemcy biły się dwukrotnie w ciągu jednego pokolenia. Stal decydowała o liczbie dział, węgiel o tym, czy pracują fabryki i pociągi. Gdy w maju 1945 roku ucichły ostatnie strzały, Paryż wrócił do znajomego scenariusza i zażądał kontroli nad niemieckim przemysłem ciężkim, a pokonane Niemcy czekały na wyrok zwycięzców. Pomysł, żeby akurat węgiel i stal, surowce wojny, oddać pod wspólny ponadnarodowy zarząd, brzmiał w tamtych realiach jak polityczna fantastyka. Jeszcze w 1949 roku francuscy dyplomaci traktowali kontrolę nad Ruhrą jako gwarancję bezpieczeństwa narodowego. A jednak właśnie ta propozycja, odczytana 9 maja 1950 roku, uruchomiła proces, który dziś obejmuje 27 państw i blisko 450 milionów ludzi. Integrację europejską pomyślano jako projekt pokojowy, tyle że przebrany w kostium gospodarczy. Kostium okazał się trwalszy od niejednego munduru. Tekst, który otwiera nasz cykl o historii i ustroju Unii Europejskiej, opowiada o pierwszych dwunastu latach tej drogi: od kontynentu w gruzach do podpisów złożonych wiosną 1957 roku w Rzymie. ...

Rankiem 28 lutego 2026 roku radiooperatorzy statków płynących przez Zatokę Perską usłyszeli na kanale VHF komunikat, który dobę wcześniej brzmiałby jak scenariusz gry wojennej: „żaden statek nie ma prawa przepłynąć przez cieśninę Ormuz”. Nadawał Korpus Strażników Rewolucji Islamskiej. Kilka godzin wcześniej amerykańskie i izraelskie lotnictwo zaatakowało cele w całym Iranie, a wśród zabitych znalazł się najwyższy przywódca kraju, ajatollah Ali Chamenei. Teheran odpowiedział ruchem, którym straszył świat od czterdziestu lat i którego nigdy wcześniej nie wykonał. Zamknął cieśninę. ...

Rankiem 4 lipca 1946 roku przed kamienicą przy ulicy Planty 7/9 w Kielcach zaczął zbierać się tłum. W budynku mieściła się siedziba Wojewódzkiego Komitetu Żydowskiego oraz schronienie dla ocalałych z Zagłady. Kilka godzin później na bruku leżały ciała zamordowanych, a do szpitala zwożono rannych. Zginęli ludzie, którzy przetrwali getta, obozy koncentracyjne, sowieckie łagry i lata ukrywania się. Śmierć dosięgła ich czternaście miesięcy po kapitulacji Trzeciej Rzeszy, w centrum wojewódzkiego miasta, na oczach i przy czynnym udziale funkcjonariuszy państwa. Pogrom kielecki przyspieszył exodus ocalałych z Polski i pozostaje jednym z najuważniej badanych wydarzeń powojennej historii kraju. Podstawowe fakty ustalono ponad wszelką wątpliwość. Spór o interpretację trwa od osiemdziesięciu lat. ...

Iliada. Europejska literatura zaczyna się od kłótni o brankę. Grecki oryginał otwiera słowo mēnin, gniew, i trudno o uczciwszą zapowiedź. Tematem całości będzie furia Achillesa i łańcuch nieszczęść, który uruchomiła jedna obraza w achajskim obozie. Kto sięga po epos w nadziei na konia trojańskiego albo scenę upadku miasta, ten szuka w złym miejscu. Tych epizodów w Iliadzie po prostu nie ma. Akcja obejmuje około pięćdziesięciu dni dziesiątego, ostatniego roku oblężenia Troi, a otwarta bitwa toczy się w tym czasie przez zaledwie kilka dni. Resztę wypełniają zaraza, kłótnie wodzów, poselstwa, pogrzeby i rozejmy. Z tak wąskiego wycinka wojny powstała opowieść, przy której od blisko trzech tysięcy lat mają robotę filolodzy, archeolodzy, tłumacze i scenarzyści. Sam tytuł pochodzi od Ilionu, drugiej nazwy Troi, i znaczy tyle co opowieść o tym mieście. ...

Wyobraź sobie, że wsiadasz do pociągu w centrum miasta. Nie ma odprawy, skanowania bagażu ani biegania do odległego terminalu. Drzwi zamykają się punktualnie co do minuty. Dwie i pół godziny później, bez turbulencji i bez kolejki na pasie startowym, stoisz w centrum innego miasta, 600 kilometrów dalej. Właśnie na tym polega siła nowoczesnej kolei dużych prędkości: nie musi być absolutnie najszybsza, żeby być najwygodniejsza. Zanim jednak przejdziemy do komfortu, warto przywołać liczby. Japoński eksperymentalny maglev serii L0 osiągnął 603 km/h podczas prób na torze testowym w prefekturze Yamanashi — 21 kwietnia 2015 roku. Rekord dla klasycznych pociągów koło–szyna należy do francuskiego składu TGV V150, który 3 kwietnia 2007 roku przejechał z prędkością 574,8 km/h na nowo budowanej linii LGV Est. Między tymi liczbami a codzienną podróżą pasażerską mieści się sporo techniki, fizyki i polityki transportowej, o których warto coś powiedzieć. ...

Przez trzy czerwcowe dni Poznań żyje według innego rozkładu jazdy. W tramwajach sunących w stronę ulicy Głogowskiej pojawiają się rycerze, wiedźmini, bohaterowie anime i postacie z gier, których przeciętny pasażer nie potrafi nazwać. Pod pawilonami Międzynarodowych Targów Poznańskich ustawiają się kolejki liczone w tysiącach. To Pyrkon, największy festiwal fantastyki w Polsce i jedno z najbardziej rozpoznawalnych wydarzeń tego rodzaju na kontynencie. Edycja z 2026 roku zamknęła się 21 czerwca. Odwiedziło ją 62 136 osób, drugi najlepszy wynik w całej historii imprezy. Motywem przewodnim był kosmos, więc między halami krążyli astronauci, a obok stoisk z komiksami toczyły się rozmowy o lotach załogowych. Trudno uwierzyć, że to samo wydarzenie zaczynało się ćwierć wieku wcześniej w sali zwykłej poznańskiej podstawówki, w gronie kilkuset zapaleńców. ...

Aleja Solidarności 77 w Warszawie. Pod ten adres każdego roku trafiają dziesiątki tysięcy listów i formularzy od ludzi przekonanych, że państwo wyrządziło im krzywdę. W samym 2024 roku do Biura Rzecznika Praw Obywatelskich wpłynęło blisko 78 tysięcy pism. W kopertach mieszczą się historie przegranych procesów, świadczeń odebranych po latach przez ZUS i decyzji, na które ktoś czeka od miesięcy wbrew ustawowym terminom. Adresat tej korespondencji nie wydaje wyroków ani nie nakłada kar. Nie może też nikomu niczego nakazać. Mimo to od blisko czterech dekad pozostaje jedną z najbardziej rozpoznawalnych instytucji polskiego państwa. Rzecznik Praw Obywatelskich, w międzynarodowej nomenklaturze ombudsman, stoi na straży wolności i praw człowieka zapisanych w konstytucji oraz innych aktach prawnych. Sprawdza, czy organy władzy publicznej nie naruszyły prawa, zasad współżycia społecznego albo elementarnej sprawiedliwości. ...

Ogień towarzyszy naszemu gatunkowi od kilkuset tysięcy lat, a mimo to wciąż traktujemy go trochę jak żywioł, nad którym mamy tylko pozorną władzę. Wystarczy jednak przyjrzeć się temu, jak układamy drewno, żeby dostrzec coś innego. Stos szczap zachowuje się raczej jak urządzenie niż jak kaprys natury, a jego kształt jest w gruncie rzeczy projektem inżynierskim. Każdy sposób ułożenia drewna rozwiązuje ten sam problem fizyczny trochę inaczej: jak dostarczyć tlen do paliwa, dokąd skierować uwolnione ciepło i jak szybko całość ma się spalać. ...

Mieszkańcy Katanii rzadko wymawiają jej nazwę. Mówią „a muntagna”, góra, albo jeszcze krócej: Idda, czyli Ona. Etna dymi nad wschodnią Sycylią od ponad pół miliona lat i zdążyła wrosnąć w tutejszą codzienność tak głęboko, że kolejne erupcje traktuje się tu podobnie jak zmiany pogody. Pod koniec czerwca 2026 roku z otworu położonego na wysokości około trzech tysięcy metrów znów popłynęła lawa, widoczna nocą z odległości wielu kilometrów, a regionalne władze ogłosiły żółty stopień alarmu. Nikt nie pakował walizek. Kolejka linowa woziła turystów, restauracje u podnóża przyjmowały gości, winiarze doglądali krzewów rosnących na zastygłych potokach sprzed stuleci. Ta mieszanina grozy i rutyny towarzyszy górze od antyku. Grecy widzieli w niej więzienie potwora, Rzymianie kuźnię kulawego boga. Współcześni geolodzy widzą zagadkę, której rozwiązanie ogłoszono, przynajmniej częściowo, dopiero wiosną 2026 roku. ...

Ósmego grudnia 1991 roku w rządowej rezydencji myśliwskiej Wiskule, ukrytej w głębi Puszczy Białowieskiej, trzej mężczyźni podpisali dokument stwierdzający, że Związek Radziecki przestaje istnieć jako podmiot prawa międzynarodowego i rzeczywistość geopolityczna. Borys Jelcyn, Leonid Krawczuk i Stanisłau Szuszkiewicz wybrali to miejsce między innymi dla dyskrecji: ośrodek leżał kilka kilometrów od polskiej granicy, z dala od Moskwy i jej służb. Imperium, które przez siedem dekad decydowało o losach połowy świata, formalnie zakończyło żywot na skraju białoruskiego lasu. ...