Brukselka – inaczej kapusta brukselska – to warzywo, które długo miało opinię „trudnego”, choć pod względem wartości odżywczych i kulinarnych należy do czołówki warzyw kapustnych. ​

Brukselka jest stosunkowo młodą rośliną uprawną na tle innych kapustowatych, ponieważ upowszechniła się w Europie dopiero w XVIII wieku, a za jej centrum pochodzenia uznaje się okolice Brukseli, skąd właśnie pochodzi nazwa. Wywodzi się od dzikich kapust nadmorskich, a człowiek poprzez selekcję doprowadził do powstania formy tworzącej liczne małe główki wzdłuż łodygi. W XIX i XX wieku stała się ważnym warzywem w Belgii, Holandii, Francji i Wielkiej Brytanii, a później trafiła na szerszą skalę również do Polski. Dziś istnieją liczne odmiany różniące się wielkością, terminem dojrzewania i odpornością na mróz, co pozwala dopasować uprawę do lokalnego klimatu. ​

Brukselka tworzy jedną wysoką łodygę, na której w kątach liści wyrastają małe, kuliste główki przypominające miniaturowe kapusty. W zależności od odmiany główki mogą być jasno- lub ciemnozielone, czasem z lekkim odcieniem fioletu, o średnicy zwykle kilku centymetrów. Smak brukselki jest charakterystyczny: wyraźnie kapuściany, lekko orzechowy, z delikatną goryczką związaną z obecnością związków siarkowych. Dobrze przygotowana brukselka – krótko gotowana na parze, pieczona lub podsmażona – zachowuje jędrność i balansuje między słodyczą a delikatną goryczką, choć długie gotowanie sprawia, że staje się miękka, ciężka i intensywnie pachnąca, co wiele osób zniechęca. ​

Brukselka jest bardzo bogata w witaminę C – porcja może pokryć znaczną część dziennego zapotrzebowania – oraz dostarcza sporo witaminy K, kwasu foliowego, witaminy A i z grupy B. Zawiera także błonnik pokarmowy, który wspiera pracę jelit i daje uczucie sytości przy stosunkowo niskiej kaloryczności. Jak inne warzywa kapustne, jest źródłem glukozynolanów i innych związków siarki, które w badaniach łączone są z działaniem ochronnym względem niektórych nowotworów oraz działaniem przeciwzapalnym. Obecne w brukselce przeciwutleniacze pomagają neutralizować wolne rodniki, co wiąże się z ochroną komórek przed stresem oksydacyjnym. Z uwagi na wysoką zawartość witaminy K osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe powinny utrzymywać jej spożycie na możliwie stałym, umiarkowanym poziomie i konsultować dietę z lekarzem. Wysoka ilość błonnika oraz związków siarkowych może powodować wzdęcia u części osób, zwłaszcza gdy warzywo jest spożywane w dużych ilościach lub niedokładnie ugotowane. ​

Brukselkę można gotować na parze, piec w wysokiej temperaturze z dodatkiem tłuszczu i przypraw, podsmażać na patelni czy dusić – wysoka temperatura piekarnika lub patelni podkreśla lekko słodkawy, karmelowy charakter. Świetnie łączy się z oliwą lub masłem, czosnkiem, sokiem z cytryny, orzechami, boczkiem, parmezanem czy sosem sojowym. W kuchni wykorzystuje się zarówno same główki, jak i – w młodym stadium – liście, które można dodawać do mieszanek warzywnych. Brukselka dobrze sprawdza się jako dodatek do dań mięsnych, zapiekanek, zup, a także jako samodzielne danie, np. pieczona z orzechami i sosem jogurtowym. ​

Uprawa brukselki – rośliny na polu, ilustracja poglądowa
Uprawa brukselki, ilustracja poglądowa.
AI / faleinspiracji.pl / CC BY 4.0

Brukselka lubi chłodniejszy klimat i najlepiej udaje się tam, gdzie jesień jest długa i niezbyt sucha, ponieważ dobrze znosi przymrozki, a nawet lekki mróz, co pozwala zbierać ją późno w sezonie. Najlepiej rośnie w pełnym słońcu, w żyznej, umiarkowanie ciężkiej glebie, która dobrze trzyma wilgoć, ale nie jest zalana. W praktyce ogrodowej często wysiewa się nasiona wczesną wiosną na rozsadę, a młode rośliny sadzi do gruntu późną wiosną, by główki dojrzewały jesienią i zimą. Podstawą jest stała, umiarkowana wilgotność podłoża, odchwaszczanie oraz unikanie uprawy brukselki na tym samym miejscu lub po innych kapustach przez kilka lat, aby ograniczyć choroby. ​

Literatura i źródła