Trzy lata z euro: bilans chorwackiego wejścia do strefy euro i Schengen

1 stycznia 2023 roku Chorwacja zrobiła dwa strategiczne kroki w kierunku głębszej integracji europejskiej: przyjęła euro i stała się częścią strefy Schengen. Był to symboliczny finał procesu, który rozpoczął się od akcesji do Unii w 2013 roku. W tamtym czasie decyzję przyjęto z entuzjazmem – jako ostateczne potwierdzenie europejskiego zakotwiczenia po dekadach politycznej niestabilności. Trzy lata później obraz jest bardziej zrównoważony: gospodarka dojrzała, turystyka przeszła transformację, a granice – mimo formalnego otwarcia – zyskały nowe znaczenie.

Według danych Eurostatu PKB Chorwacji wzrósł między 2022 a 2025 rokiem o 9,8% w ujęciu realnym, co plasuje kraj powyżej średniej strefy euro. Głównymi motorami wzrostu pozostają turystyka, eksport usług informatycznych oraz inwestycje infrastrukturalne współfinansowane z funduszy unijnych. Zaufanie inwestorów zagranicznych wzrosło, co potwierdzają dane Narodowego Banku Chorwacji (HNB): napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych zwiększył się z 1,9 mld euro w 2022 roku do 3,1 mld w 2025 roku.

Wprowadzenie euro zniosło ryzyko kursowe – barierę dla inwestorów i operatorów turystycznych. Jednocześnie, jak wskazuje raport EBRD z 2025 roku, ograniczenie możliwości prowadzenia elastycznej polityki monetarnej zmniejszyło zdolność państwa do amortyzowania skutków globalnych wahań gospodarczych. Chorwacja stała się bardziej przewidywalna, ale mniej odporna na zewnętrzne szoki.

Średnioroczna inflacja po początkowym wzroście w 2023 roku (8,6%) ustabilizowała się na poziomie 3,4% w 2025 roku. Dla porównania, w 2022 roku przed przyjęciem euro inflacja przekraczała 10%. Jednak badania Chorwackiego Instytutu Ekonomicznego pokazują, że percepcja inflacji wśród obywateli pozostała wysoka. Sklepy i restauracje, zwłaszcza w regionach nadmorskich, stosowały „psychologiczną konwersję cen”, co wywołało niezadowolenie społeczne i poczucie, że euro „wszystko podrożyło”.

Nierówności regionalne pogłębiły się. Dalmacja i Istria korzystają z turystycznego boomu (w 2025 roku Chorwację odwiedziło 21,3 mln turystów), podczas gdy Slavonia i Lika odnotowują stagnację gospodarczą i odpływ młodych pracowników do Zagrzebia lub zagranicy. Integracja walutowa nie przyniosła mechanizmów korekcyjnych w polityce regionalnej.

Członkostwo w strefie Schengen przyniosło realne korzyści logistyczne i ekonomiczne. Skrócenie czasu odpraw granicznych o 30–45 minut na głównych przejściach z Włochami, Słowenią i Węgrami zwiększyło przepustowość transportową o 20%. Chorwackie porty – Rijeka i Split – odnotowały znaczący wzrost obrotów kontenerowych (odpowiednio o 14% i 9% w latach 2023–2025).

Największe obciążenie dotknęło południową granicę z Bośnią i Hercegowiną oraz Serbią. Chorwacja stała się nie tylko beneficjentem, ale i strażnikiem systemu Schengen. Według danych Frontexu liczba nielegalnych przekroczeń granicy z kierunku bośniackiego wzrosła z 84 tys. w 2022 roku do 113 tys. w 2025 roku, mimo wzmożonej kontroli i dodatkowego finansowania z funduszy ochrony granic.

System zarządzania granicami został wzmocniony nowymi technologiami nadzoru – bezzałogowcami i biometrycznymi identyfikatorami – ale pojawiły się napięcia z lokalnymi społecznościami, szczególnie w rejonie Bihacia i Karlovaca. Organizacje pozarządowe sygnalizują wzrost liczby przypadków niehumanitarnego traktowania migrantów, co w kilku wypadkach doprowadziło do dochodzeń prowadzonych przez Trybunał Sprawiedliwości UE.

Przyjęcie euro miało ułatwić Chorwatom pracę za granicą, ale paradoksalnie emigracja zamiast wzrosnąć, zmniejszyła się. Luka płacowa (1415 vs 2200 euro) pozostaje, ale być może przestała być wystarczającym bodźcem do migracji — albo dlatego że koszty życia za granicą zniwelowały zysk, albo dlatego że ci, którzy chcieli wyjechać, już to zrobili w poprzednich latach.

Włączenie w strefę Schengen ułatwiło sezonową mobilność, ale nie zatrzymało odpływu wykwalifikowanej kadry medycznej, informatyków i inżynierów. Chorwacki rynek pracy zyskał krótko po przyjęciu euro, lecz w 2025 roku odnotował deficyt pracowników w sektorze budowlanym i gastronomicznym. Rząd odpowiedział liberalizacją zezwoleń na pracę dla obywateli spoza UE – głównie z Nepalu, Indonezji i Filipin.

Turystyka, odpowiadająca za około 25% PKB, była największym beneficjentem integracji walutowej i zniesienia kontroli granicznych. W 2025 roku wpływy z tej branży przekroczyły 15,8 mld euro, co stanowi wzrost o 17% w stosunku do 2022 roku. Łatwiejsze podróże w strefie Schengen i jednolita waluta zwiększyły udział turystów z Niemiec, Austrii, Włoch i Francji.

Ekonomiści ostrzegają jednak przed nadmierną zależnością od sezonowych dochodów. Wpływ zmian klimatycznych staje się coraz bardziej odczuwalny – fale upałów i susze ograniczają dostępność wody i podnoszą koszty utrzymania hoteli oraz infrastruktury transportowej. W 2025 roku rząd wprowadził strategię dywersyfikacji turystyki, promując regiony kontynentalne i turystykę ekologiczną. To proces długofalowy, który dopiero będzie można ocenić po 2030 roku.

Jednym z mniej widocznych, ale kluczowych skutków przyjęcia euro jest poprawa efektywności finansów publicznych. Koszty obsługi długu publicznego spadły z 1,7% PKB w 2022 roku do 1,1% w 2025 roku dzięki niższym stopom procentowym i większemu zaufaniu rynku. Wskaźnik zadłużenia publicznego zmniejszył się z 78% do 71% PKB.

W polityce wewnętrznej temat euro i Schengen pozostał przedmiotem sporu. Partie opozycyjne, m.in. Most i Domovinski Pokret, krytykują wzrost kosztów życia i utratę autonomii fiskalnej. W badaniu Ipsos Puls z listopada 2025 roku 61% respondentów uznało, że korzyści z przyjęcia euro dotyczą głównie turystów i inwestorów, a tylko 32% dostrzega pozytywne efekty w codziennym życiu obywateli.

Wnioski Trzyletnika

Po trzech latach od przyjęcia euro i wejścia do Schengen Chorwacja osiągnęła większość zakładanych celów gospodarczych. Ustabilizowała inflację, przyciągnęła inwestycje, uprościła handel i transport. Nowe wyzwania pojawiły się natomiast w sferze społecznej – rosnącej przepaści między regionami, napięć w polityce migracyjnej i trudności w utrzymaniu konkurencyjności płac.

Najważniejsze wnioski:

1. Wymierne zyski finansowe i inwestycyjne, ale ograniczony wpływ na codzienny dobrobyt obywateli.
2. Otwarcie granic wewnętrznych z równoczesnym zaostrzeniem kontroli zewnętrznych, co przekształciło Chorwację w kluczowy kraj graniczny Unii.
3. Nierównomierny rozwój regionalny oraz ryzyko nadmiernej zależności od turystyki masowej.

Z punktu widzenia Trzyletnika decyzje z 2023 roku należy ocenić jako sukces gospodarczy z umiarkowanymi kosztami społecznymi. Chorwacja zyskała miejsce w centrum europejskiego systemu, lecz jej wyzwania dopiero zaczynają nabierać realnych kształtów.

Literatura i źródła

• European Commission, Post-euro Accession Review: Croatia 2025, DG ECFIN. Raport instytucjonalny UE dotyczący skutków przyjęcia euro przez Chorwację.
• Eurostat Database (2023–2025), Economic Indicators for Croatia. Oficjalna baza danych statystycznych UE – wskaźniki makroekonomiczne.
• European Bank for Reconstruction and Development, Transition Report 2025: Integration and Resilience. Raport analityczny dotyczący transformacji gospodarczej i odporności państw regionu.
• Croatian National Bank (HNB), Financial Stability Review 2025. Raport banku centralnego Chorwacji o stabilności systemu finansowego.
• Frontex, Western Balkan Route Analysis 2025. Analiza migracyjna dotycząca szlaku zachodniobałkańskiego.
• Eurofound, Labour Mobility and Wage Convergence in South-Eastern Europe. Badanie rynku pracy i mobilności pracowników w Europie Południowo-Wschodniej.
• Croatian Bureau of Statistics, Tourism and Regional Development Report 2025. Raport statystyczny dotyczący turystyki i rozwoju regionalnego Chorwacji.
• Ipsos Puls, Public Perception of Euro Adoption in Croatia, listopad 2025. Badanie opinii publicznej dotyczące społecznego odbioru wprowadzenia euro.
• Stubbs, P. (2024). Croatia and European Integration: Institutions, Politics, and Identity. Routledge. Monografia naukowa analizująca proces integracji europejskiej Chorwacji.