Turritopsis dohrnii, drobna meduza z rodziny hydrozoowców, zadziwia naukowców zdolnością do biologicznego „odmładzania się”. W obliczu stresu, urazów czy starzenia, zamiast umrzeć, wraca do młodszego stadium rozwoju – polipa – w procesie zwanym odwrotną metamorfozą. To unikalne zjawisko, obserwowane głównie w laboratorium, otwiera pytania o granice życia i śmierci, ale też o etyczne wyzwania badań nad regeneracją. ​

Biologia i morfologia

Turritopsis dohrnii osiąga zaledwie 4,5 mm średnicy, ma dzwonkowaty kształt z cienką mezogleą i czerwonym żołądkiem w kształcie krzyża. Dorosłe osobniki (meduzy) posiadają 80–90 cienkich tentakli, podczas gdy młode mają tylko osiem. Żyje w ciepłych i umiarkowanych wodach, od Morza Śródziemnego po światowe oceany, przymocowana do skał, doków czy kadłubów statków, w zasoleniu 18–40 PSU (jednostek praktycznej skali zasolenia, odpowiadającej mniej więcej częściom na tysiąc: promil (‰) lub ppt - ang. Practical Salinity Units, PSU).

Jej dieta to zooplankton, jajka ryb i małe mięczaki, schwytane za pomocą parzących nematocyst w tentaklach. Gatunek jest inwazyjny, rozprzestrzeniając się z balastem statków.

Cykl życiowy i „niesmiertelność”

Standardowy cykl hydrozoowców obejmuje stadium polipa (kolonijnego, bentosowego) i meduzy (planktonowej). U meduzy Turritopsis dohrnii, pod wpływem niekorzystnych warunków, kurczy się, osiada i przechodzi w cystę – amorficzną masę komórek – a następnie w polipa. Proces trwa 24–72 godziny i polega na transdyferencjacji: komórki meduzy (np. mięśniowe) zmieniają się w komórki polipa bez etapu pluripotencji.

Teoretycznie cykl może powtarzać się bez końca, czyniąc gatunek biologicznie nieśmiertelnym. W praktyce większość osobników ginie od drapieżników czy chorób.

Mechanizmy molekularne

Badania transkryptomiczne ujawniają kluczowe geny aktywne w cystie: związane ze starzeniem (np. MsrA, serine racemase), naprawą DNA, transpozami i regulacją telomerów. W cystie nadmiernie wyrażane są geny naprawy genomu i odpowiedzi na uszkodzenia, podczas gdy w meduzie dominują geny transportu, mięśni i układu nerwowego.

Porównania polipa kolonijnego i „odwróconego” pokazują różnice w remodeling chromatyty (BAZ1A), metaloproteinazach macierzy (MMP) i rozwoju embrionalnym (TEF). Te sieci genowe sugerują, że regeneracja wymaga stabilizacji genomu i reprogramowania komórkowego.

Implikacje naukowe i etyczne

Turritopsis dohrnii to model do badań nad starzeniem i regeneracją, potencjalnie inspirujący terapie anty-aging czy medycynę regeneracyjną. Jednak „niesmiertelność” to mit – gatunek nadal podlega presji środowiskowej, a badania laboratoryjne (np. indukcja CsCl, szok termiczny) budzą pytania o ingerencję w naturalne procesy. ​

Z perspektywy etyki, manipulacja takimi mechanizmami u ludzi rodzi dylematy: przedłużanie życia kontra przeludnienie, nierówności społeczne. Technologia w cieniu człowieka – czy jesteśmy gotowi na biologiczne oszustwo śmierci?

Przyszłość badań

Przyszłe studia genomowe i epigenetyczne mogą wyjaśnić nieznane geny (do 44% w cystie). Turritopsis dohrnii przypomina, że natura kryje sekrety odporności, ale ich wykorzystanie wymaga empatii wobec ekosystemów i odpowiedzialności za skutki.

Literatura i źródła