Społeczeństwo

Był styczeń 1993 roku. Na dworze trzaskał mróz, termometry pokazywały grubo poniżej zera, a w niedogrzanym studiu TVP2 przy Woronicza w Warszawie panował kompletny chaos. Jerzy Owsiak, rozpoznawalny wówczas głównie jako prowadzący rockowy program Róbta, co chceta, biegał między kamerami, pokrzykiwał do mikrofonu i robił dokładnie to, co sugerował tytuł jego audycji — co chciał. Nikt do końca nie wiedział, jak to się skończy. Wydrukowane na czerwonym papierze serduszka, które miały trafiać do darczyńców, rozeszły się błyskawicznie — nikt się tego nie spodziewał. Na mroźnych ulicach Warszawy i kilkunastu innych miast stali harcerze z prowizorycznie skleconymi puszkami, a ludzie wpychali do nich banknoty z takim zapałem, jakby nigdy wcześniej nie mieli okazji dać czegoś od siebie. Profesor Bohdan Maruszewski z Centrum Zdrowia Dziecka, kardiochirurg dziecięcy, który rozpaczliwie potrzebował sztucznego płuco-serca do operowania malutkich pacjentów, stał gdzieś z boku i pewnie nie dowierzał. Tamtego dnia zebrano równowartość ponad półtora miliona dolarów. ...

Wyobraźmy sobie taką scenę. Letni wieczór, Mazury albo Kaszuby, dokładne miejsce nie ma znaczenia. Na leśnej polanie, w kręgu pochodni, kilkadziesiąt osób w lnianych szatach. Ognisko. Mężczyzna, którego tu nazywają żercą (to taki kapłan), wrzuca w płomienie kawałek chleba i leje miód. Modli się do Peruna, pana gromu. Ktoś gra na fujarkach. Ktoś bije w bęben. Ogień strzela iskrami, obecni odpowiadają chórem. Nie, to nie jest plan filmowy i nie festyn średniowieczny. Ci ludzie naprawdę w to wierzą. ...

W maju każdego roku setki tysięcy ludzi na pięciu kontynentach wychodzą na ulice miast, polne drogi i leśne ścieżki — i zaczynają biec. Nie wiedzą, ile kilometrów pokonają. Nie ma wyznaczonej mety, do której trzeba dotrzeć. Jest za to coś zupełnie innego: samochód, który po trzydziestu minutach wyrusza w pościg, a wyścig kończy się dokładnie wtedy, gdy dogoni ostatniego uczestnika. Bieg, w którym meta sama goni uczestników — tak można by w skrócie opisać Wings for Life World Run. Ale to określenie oddaje tylko formułę. Za nią stoi coś znacznie ważniejszego: nadzieja milionów ludzi na całym świecie, którzy nie mogą biegać — a być może kiedyś będą mogli. ...

Gdy 31 grudnia 2019 roku Światowa Organizacja Zdrowia otrzymała raport o 29 przypadkach zapalenia płuc niewiadomego pochodzenia w chińskim Wuhanie, nikt nie przypuszczał, że świat stoi u progu największego kryzysu zdrowotnego od czasów hiszpanki. Dziś, z dystansu kilku lat, możemy spojrzeć na pandemię COVID-19 nie przez pryzmat codziennych komunikatów o zakażeniach i zgonach, ale jako na złożone zjawisko, które na trwałe zmieniło oblicze współczesnego świata. To opowieść o wirusie, który w ciągu kilku miesięcy sparaliżował globalną gospodarkę, zweryfikował wydolność systemów ochrony zdrowia i odsłonił zarówno pokłady ludzkiej solidarności, jak i podziałów. ...

Nieoczekiwany rywal W węgierskiej polityce przez lata panował jeden rytm: Fidesz rządzi, opozycja przegrywa. Viktor Orbán, sprawujący władzę od 2010 roku z konstytucyjną większością w parlamencie, wydawał się nietykalny. Wybory 2022 roku dobitnie pokazały, że nawet szeroka koalicja wszystkich sił opozycyjnych — od skrajnej lewicy po konserwatystów — nie jest w stanie zachwiać jego pozycją. A jednak w połowie lat dwudziestych na scenie politycznej pojawił się polityk, który w ciągu zaledwie roku stał się największym zagrożeniem dla rządzącej partii od niemal dwóch dekad. Tym człowiekiem jest Péter Magyar. ...

Dla przybysza z Zachodu, który w upalny letni dzień wejdzie do chińskiej restauracji, widok miejscowych popijających parujące kubki z gorącą wodą może być nie lada zaskoczeniem. W świecie, gdzie lód jest synonimem orzeźwienia, Chiny pozostają wierne swojej wielowiekowej tradycji. Zwyczaj ten, często wyśmiewany w internetowych memach — słynne „duō hē rè shuǐ" (多喝热水), czyli „pij więcej gorącej wody" jako rada na wszystko — ma jednak głębokie korzenie historyczne, medyczne i społeczne. To znacznie więcej niż tylko nawyk: to element kulturowego kodu, który kształtował się przez tysiąclecia. ...

Hedgehog 2025: estońskie manewry, które zmusiły NATO do rachunku sumienia Dziesięciu Ukraińców, rój dronów i dwa zniszczone bataliony — raport WSJ obnażył to, o czym w Sojuszu mówiono po cichu od miesięcy Przez dekadę estoński „Jeż" (ang. hedgehoh) rósł w siłę. Gdy w 2015 roku po raz pierwszy przeprowadzono ćwiczenia Siil (est. jeż), chodziło głównie o to, by małe państwo bałtyckie — 1,3 miliona mieszkańców, 294 kilometry granicy z Rosją — pokazało, że potrafi zmobilizować rezerwistów i przyjąć sojuszników na swoim terytorium. Trzy lata później, w 2018 roku, skala wzrosła do 15 tysięcy uczestników z piętnastu krajów, a ćwiczenia stały się największymi od odzyskania przez Estonię niepodległości w 1991 roku. W 2022 roku, niecałe trzy miesiące po rozpoczęciu rosyjskiej pełnoskalowej inwazji na Ukrainę, Siil nabrał zupełnie nowego ciężaru — nie ćwiczono abstrakcyjnych scenariuszy, lecz wariant tego, co rozgrywało się kilkaset kilometrów dalej na południe. ...

Na przełomie stycznia i lutego 2023 roku relacje między dwoma największymi mocarstwami świata wkroczyły w fazę głębokiego kryzysu za sprawą obiektu, który pojawił się na niebie nad Ameryką Północną. Incydent z chińskim balonem — określanym przez Waszyngton mianem „szpiegowskiego", a przez Pekin jako „zbłąkany statek meteorologiczny" — doprowadził do gwałtownego ochłodzenia stosunków dwustronnych i odwołania pierwszej od lat planowanej wizyty amerykańskiego sekretarza stanu w Chinach. Wydarzenie to, choć z perspektywy czasu oceniane jako mniej groźne niż początkowo sądzono, stało się katalizatorem zmian o dalekosiężnych konsekwencjach dla architektury bezpieczeństwa w całym regionie Azji i Pacyfiku. ...

Mark Carney został premierem Kanady w marcu 2025 roku, przejmując stanowisko od Justina Trudeau. Jest pierwszym szefem rządu w historii kraju, który nie miał doświadczenia parlamentarnego przed objęciem tego urzędu. Jego poprzednie doświadczenie zawodowe obejmuje funkcję gubernatora Banku Kanady (2008–2013) i szefa Banku Anglii. ...

World Central Kitchen pojawia się zawsze tam, gdzie świat pęka: po trzęsieniu ziemi, po huraganie, na froncie wojny, na granicy, którą ludzie przekraczają z jedną torbą i pustym żołądkiem. To organizacja, która zamiast wielkich słów stawia garnki na ogień i mówi: najpierw zjedz, dopiero potem będziemy rozmawiać. ...

Teheran nie jest miastem, które daje się łatwo opisać: raczej przypomina rozrastający się w dół stok górski, po którym spływają nowe dzielnice, sprzeczne oczekiwania i zmieniające się reguły gry. Wystarczy kilka kilometrów, by przejść od luksusowych kawiarni na północy po zatłoczone bazary i blokowiska, gdzie państwowa ideologia spotyka się z bardzo prywatnymi negocjacjami codzienności. ​ ...

1 stycznia 2023 roku Chorwacja zrobiła dwa strategiczne kroki w kierunku głębszej integracji europejskiej: przyjęła euro i stała się częścią strefy Schengen. Był to symboliczny finał procesu, który rozpoczął się od akcesji do Unii w 2013 roku. W tamtym czasie decyzję przyjęto z entuzjazmem – jako ostateczne potwierdzenie europejskiego zakotwiczenia po dekadach politycznej niestabilności. Trzy lata później obraz jest bardziej zrównoważony: gospodarka dojrzała, turystyka przeszła transformację, a granice – mimo formalnego otwarcia – zyskały nowe znaczenie. ...

Na pierwszy rzut oka to pytanie brzmi jak prowokacja albo internetowy skrót zbiorowej frustracji. „90% ludzi jest głupich, 9% jakoś ogarnia, a 1% pcha świat do przodu" – takie zdanie można wysnuć z rozmów prywatnych, internetowych komentarzy i półironicznych diagnoz rzeczywistości. Pojawia się w dyskusjach o mediach społecznościowych, polityce, edukacji i kulturze masowej. Ale zamiast je wyśmiać albo przyjąć bezrefleksyjnie, warto potraktować je serio i sprawdzić, czy opisuje ono cokolwiek realnego. Nie jako ocenę ludzi. Nie jako statystykę inteligencji. Lecz jako model działania społeczeństw. ...

Po pięciu latach od formalnego opuszczenia Unii Europejskiej przez Wielką Brytanię Brexit stanowi jedno z najważniejszych geopolitycznych wydarzeń XXI wieku. Analiza dostępnych danych dowodzi definitywnie, że główne obietnice kampanii probrexitowej nie zostały zrealizowane. Gospodarka Wielkiej Brytanii straciła około 140 miliardów funtów, imigracja nie zmniejszyła się, lecz wzrosła do rekordowych poziomów, a opinia publiczna wyrażnie zmienia się w stronę krytyki. Dwie trzecie Brytyjczyków uważa obecnie Brexit za błąd i chciałoby powrotu do Unii. ...

UNESCO przez dekady uosabiało marzenie o globalnej wspólnocie opierającej się na edukacji, nauce i kulturze – ostatnia świątynia idealizmu w świecie, który szybko traci wiarę w uniwersalne wartości. To organizacja, która na papierze ma łączyć narody, a w praktyce coraz częściej doświadczana jest jako pole bitwy starych i nowych geopolitycznych układów. Czy można dziś bronić jej pierwotnej utopii, kiedy każdy kolejny kryzys demaskuje tylko kolejne warstwy politycznego cynizmu? ...

Czerwiec 2022 roku. W Madrycie, podczas szczytu NATO, oficjalnie zaproszono Finlandię i Szwecję do sojuszu. Decyzja ta, będąca bezpośrednią reakcją na rosyjską inwazję na Ukrainę, miała zmienić architekturę bezpieczeństwa w Europie Północnej. Jednak droga do członkostwa nie była prosta – i to nie tylko ze względu na geopolityczne napięcia, ale przede wszystkim z powodu sprzeciwu niektórych państw, zwłaszcza Turcji. ...

24 czerwca 2022 roku Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych unieważnił precedens Roe v. Wade, kończąc niemal pół wieku konstytucyjnych gwarancji prawa do aborcji. Decyzja ta – podjęta w sprawie Dobbs v. Jackson Women’s Health Organization – oddała władztwo nad regulacjami aborcyjnymi w ręce poszczególnych stanów, wywołując polityczną burzę, protesty i natychmiastowe zmiany legislacyjne w całym kraju. Trzy lata później, w czerwcu 2025 roku, można już dostrzec pierwsze trwałe skutki tej decyzji – zarówno w liczbach, jak i w codziennych doświadczeniach Amerykanek. ...

Fundacja im. Stefana Batorego od ponad trzech dekad pozostaje jednym z najważniejszych i najbardziej wpływowych podmiotów kształtujących polską przestrzeń obywatelską. Powstała w 1988 roku z inicjatywy amerykańskiego filantropa George’a Sorosa oraz działaczy opozycji demokratycznej lat 80., jest dziś symbolem konsekwentnej pracy na rzecz rozwoju demokracji, praworządności i aktywności obywatelskiej w Polsce. ...

W powietrzu wisi pytanie: czy bezwarunkowy dochód podstawowy (BDP) to tylko utopijna wizja, czy realna odpowiedź na wyzwania XXI wieku? Idea, która kiedyś wydawała się mglistym snem filozofów, dziś coraz częściej pojawia się w debatach politycznych, ekonomicznych i społecznych – i to nie tylko jako teoria, ale także jako przedmiot pilotaży i eksperymentów na całym świecie. Czym jest BDP, jakie są jego korzenie, efekty testów, argumenty za i przeciw oraz jakie miejsce może zająć w przyszłości społeczeństw? Zanurzmy się w tę falującą rzeczywistość. ...