Post-Prawda

Siedemdziesiąt procent badanych przeszacowuje swoją zdolność odróżniania prawdy od fałszu. Średnio o dwadzieścia punktów procentowych. Im większa ta nadwyżka pewności, tym gorzej radzą sobie z rozpoznawaniem dezinformacji. Zatrzymajmy się przy tym na chwilę. Nie chodzi o to, że ludzie są głupi. Chodzi o coś znacznie bardziej niepokojącego: umysł, który jest przekonany, że widzi jasno, nie ma powodu zapalać światła. Hannah Arendt pisała ponad pół wieku temu, że najtrwalszym skutkiem systematycznego kłamstwa nie jest to, że ludzie zaczynają wierzyć w fałsz. To coś gorszego — zniszczeniu ulega sam zmysł, za pomocą którego orientujemy się w świecie. Powstaje cynizm tak głęboki, że odmawia się wiary w cokolwiek. ...

W 2016 roku Oxford Dictionaries ogłosiło post-truth słowem roku. Użycie terminu wzrosło w ciągu dwunastu miesięcy o dwa tysiące procent, napędzane brexitowym referendum i amerykańskimi wyborami prezydenckimi. Ale sam pomysł, że wolni ludzie mogą dobrowolnie zdecydować się żyć w świecie, w którym prawda nie ma znaczenia, pojawił się znacznie wcześniej — w eseju dramatopisarza Steve’a Tesicha z 1992 roku, napisanym w cieniu afery Iran-Contras. Tesich postawił tezę, która z biegiem lat okazała się prorocza: rezygnacja z prawdy nie musi być narzucona; może być wyborem. ...

W 1992 roku serbsko-amerykański dramaturg Steve Tesich opublikował w magazynie „The Nation" esej pod tytułem A Government of Lies. Tesich, laureat Oscara za scenariusz do filmu Breaking Away, pisał o tym, jak amerykańskie społeczeństwo, zmęczone aferą Iran-Contras i wojną w Zatoce Perskiej, dobrowolnie zrezygnowało z domagania się prawdy od swoich rządzących. Użył przy tym sformułowania, które ćwierć wieku później stało się jednym z najczęściej cytowanych terminów w dyskursie publicznym: post-truth, post-prawda. Tesich stwierdził wówczas, że Amerykanie jako wolni ludzie dobrowolnie zdecydowali się żyć w świecie, w którym prawda przestała być istotna. ...