Język Uralski

W połowie XX wieku po amerykańskich laboratoriach krążył żart o Marsjanach. Chodziło o Węgrów — naukowców, którzy mówili z akcentem niemożliwym do zidentyfikowania, myśleli szybciej niż wszyscy wokół i najwyraźniej nie mogli pochodzić z tej planety. Żart był zabawny. Pytanie, które za nim stało, było jednak poważne. Bo Budapeszt — jedno miasto, niespełna milion mieszkańców na przełomie wieków — wydał kilkunastu noblistów, twórcę architektury komputera, odkrywcę witaminy C, wynalazcę holografii i człowieka, który sformułował koncepcję łańcuchowej reakcji jądrowej. Kraj mniejszy od Portugalii, zamknięty bez dostępu do morza, posługujący się językiem, którego nikt w promieniu tysięcy kilometrów nie rozumie. ...

Dziewięćdziesiąt trzy tysiące kilometrów kwadratowych bez dostępu do morza, niespełna dziesięć milionów mieszkańców, język, którego żaden sąsiad nie rozumie. Na papierze Węgry nie powinny się wyróżniać. A jednak — kilkunastu noblistów, ponad tysiąc źródeł termalnych, gulasz, który podbił świat, i lista wynalazków, przy której niejedno mocarstwo musiałoby spuścić wzrok. Węgry to kraj, który z izolacji i strat uczynił swoją siłę napędową. Język jako twierdza Węgierski należy do rodziny uralskiej. Jego najbliżsi żyjący krewni — języki chantyjski i mansyjski — funkcjonują wśród kilkunastu tysięcy ludzi w zachodniej Syberii, nad rzeką Ob. Fiński i estoński to dalecy kuzyni, ale przepaść między nimi a węgierskim jest porównywalna z odległością dzielącą angielski od rosyjskiego. ...

Na mapie Europy Węgry zajmują niewiele ponad 93 tysiące kilometrów kwadratowych. Kraj mniejszy od Portugalii, zamknięty w Kotlinie Panońskiej bez dostępu do morza, zamieszkany przez niespełna dziesięć milionów ludzi. A mimo to trudno znaleźć w Europie państwo, które na tak małej przestrzeni skoncentrowałoby tyle osobliwości. Język, którego nikt w sąsiedztwie nie rozumie, i listę Nagród Nobla, która zawstydziłaby niejedne mocarstwo. Do tego ponad tysiąc naturalnych źródeł termalnych i gulasz, który podbił świat, choć w ojczyźnie jest zupą, nie potrawką. ...