Zaburzenia Poznawcze

Oliver Sacks zobaczył na ulicy dużego brodatego mężczyznę i zaczął go przepraszać, że na niego wpadł. Dopiero po kilku sekundach zorientował się, że przeprasza własne odbicie w szybie restauracji. Sacks — neurolog, pisarz, przenikliwy obserwator ludzkiego mózgu — miał prozopagnozję. Nie rozpoznawał twarzy, także własnej. Nie był w tym osamotniony: szacuje się, że od jednego do dwóch i pół procent ludzi nie rozpoznaje twarzy tak, jak robi to większość z nas — automatycznie, w ułamku sekundy, bez świadomego wysiłku. ...

Twarz to obiekt, którego mózg nie traktuje jak innych obiektów. Stół, książka, drzewo — wszystko to jest analizowane w jeden sposób: elementy, suma, rozpoznanie kategorii. Twarz omija ten tryb. Uruchamia osobny kanał przetwarzania, działający w dziesiątkach milisekund, holistyczny, niemal automatyczny. Zanim zdążysz pomyśleć „człowiek", twoja kora wzrokowa wie już, że patrzysz na twarz. Zanim zdążysz pomyśleć „znam go", wie już, kto to. U około jednego do dwóch i pół procent ludzi ten mechanizm nie działa. Widzą twarz, rozpoznają w niej twarz — ale kolejny krok po prostu się nie pojawia. Znajomy współpracownik spotkany wieczorem w sklepie staje się obcy. Własne odbicie w szybie może być powodem do przeprosin. Zaburzenie nazywa się prozopagnozja i należy do najciekawszych świadectw tego, jak wąsko wyspecjalizowane bywają ludzkie struktury poznawcze. ...

Brad Pitt przez lata unikał imprez branżowych. Nie dlatego, że brzydził się hollywoodzkim przepychem ani że był z natury odludkiem. Powód był prozaiczny i jednocześnie trudny do wytłumaczenia: aktor po prostu nie pamiętał twarzy. Nawet twarzy osób, które widział kilka godzin wcześniej. W wywiadzie dla magazynu Esquire przyznał wprost, że gdy próbował pytać nieznajomych, gdzie się spotkali, ludzie odbierali to jako arogancję. „Myślą, że ich lekceważę", mówił. „A to dla mnie zagadka, bo nie mogę uchwycić twarzy". Sam podejrzewał u siebie prozopagnozję, choć nigdy nie przeszedł formalnej diagnostyki. ...