Dezinformacja

W 1992 roku serbsko-amerykański dramaturg Steve Tesich opublikował w magazynie „The Nation" esej pod tytułem A Government of Lies. Tesich, laureat Oscara za scenariusz do filmu Breaking Away, pisał o tym, jak amerykańskie społeczeństwo, zmęczone aferą Iran-Contras i wojną w Zatoce Perskiej, dobrowolnie zrezygnowało z domagania się prawdy od swoich rządzących. Użył przy tym sformułowania, które ćwierć wieku później stało się jednym z najczęściej cytowanych terminów w dyskursie publicznym: post-truth, post-prawda. Tesich stwierdził wówczas, że Amerykanie jako wolni ludzie dobrowolnie zdecydowali się żyć w świecie, w którym prawda przestała być istotna. ...

W 1274 roku p.n.e. nad rzeką Orontes w dzisiejszej Syrii rozegrała się bitwa pod Kadesz — jedno z najlepiej udokumentowanych starć starożytności. Faraon Ramzes II ruszył na północ przeciw Hetytom. Po drodze napotkał dwóch beduinów z plemienia Szasu, którzy podali się za dezerterów z obozu hetyckiego i zeznali, że armia króla Muwatallisa II stacjonuje daleko na północ, pod Aleppo. Ramzes uwierzył i ruszył naprzód, odcinając się od głównych sił swojej armii. Była to pułapka. Obaj „dezerterzy" okazali się agentami Hetytów, celowo wysłanymi, by zmylić faraona. Główne siły hetyckie — tysiące rydwanów i piechoty — czekały ukryte tuż za miastem. ...

Na pierwszy rzut oka to pytanie brzmi jak prowokacja albo internetowy skrót zbiorowej frustracji. „90% ludzi jest głupich, 9% jakoś ogarnia, a 1% pcha świat do przodu" – takie zdanie można wysnuć z rozmów prywatnych, internetowych komentarzy i półironicznych diagnoz rzeczywistości. Pojawia się w dyskusjach o mediach społecznościowych, polityce, edukacji i kulturze masowej. Ale zamiast je wyśmiać albo przyjąć bezrefleksyjnie, warto potraktować je serio i sprawdzić, czy opisuje ono cokolwiek realnego. Nie jako ocenę ludzi. Nie jako statystykę inteligencji. Lecz jako model działania społeczeństw. ...