Historia Ilustracji

Pewnego dnia do pracowni Henryka Jerzego Chmielewskiego przyszła delegacja działaczy katolickich. Chcieli, żeby kolejna Księga „Tytusa, Romka i A’Tomka" poświęcona została ochronie życia poczętego. Chmielewski wysłuchał ich uważnie, po czym odparł, że w ustach szympansa te hasła brzmiałyby niepoważnie. Argument zadziałał. Wcześniej próbowało wojsko — czwarta Księga gloryfikowała Ludowe Wojsko Polskie. Próbowała propaganda — w piątej bohaterowie krytykowali kapitalizm. Wydawnictwo Harcerskie przejęło serię, bo miało licencję wyłącznie na tematykę harcerską, więc chłopcy musieli zostać harcerzami. Przez sześćdziesiąt lat każdy system, każda instytucja i każda ideologia chciała zaprząc Tytusa do swojego rydwanu. ...

Seria, która przez ponad sześćdziesiąt lat pozostawała jednym z najbardziej rozpoznawalnych zjawisk polskiej kultury popularnej, zawdzięcza swoje narodziny politycznemu zbiegowi okoliczności. I ta przypadkowość wiele mówi o naturze komiksu, który — choć pisany dla dzieci — nigdy do końca nie należał wyłącznie do nich. Szympans z polityczną przepustką Henryk Jerzy Chmielewski, rocznik 1923, warszawiak urodzony przy Nowomiejskiej, rysownik z wojennym doświadczeniem Powstania Warszawskiego — pseudonim „Jupiter" — i powojenną praktyką w redakcji „Świata Młodych", miał gotowy komiks o dwóch chłopcach i szympansie jeszcze w 1956 roku. Problem polegał na tym, że tematyka kosmiczna — rakiety, loty w przestrzeń — była w Polsce Ludowej terytorium propagandowym, ściśle kontrolowanym. Historyjka o małpie w kosmosie leżała więc w redakcyjnym archiwum, czekając na odpowiedni moment. ...

Kleks spadł na podłogę i zmienił historię polskiej kultury popularnej. Tak przynajmniej lubi opowiadać legenda. Henryk Jerzy Chmielewski, znany całej Polsce jako Papcio Chmiel, twierdził, że narodziny Tytusa de Zoo zaczęły się od przypadkowej plamy tuszu, która swoim kształtem przypominała małpę. Trudno dziś odróżnić, ile w tej anegdocie jest prawdy, a ile późniejszej mitologii autora. Pewne jest jedno: 22 października 1957 roku na łamach tygodnika „Świat Młodych" ukazała się historyjka o dwóch chłopcach i szympansie, która rozrosła się w serię trwającą ponad sześćdziesiąt lat. ...