Fale Inspiracji
Stocznia Gdańska w czasie wydarzeń Grudnia 1970 – dźwigi portowe i pożar w tle

PRL – trzecia dekada

Rok 1966. Kościół katolicki obchodzi Milenium Chrztu Polski. Po parafiach ma ruszyć kopia obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej — z miasta do miasta, z procesji w procesję. Władza komunistyczna „aresztuje" obraz. Funkcjonariusze odwożą go na Jasną Górę, pod nadzór. Problem rozwiązany. Kościół kontynuuje peregrynację z pustymi ramami. Wierni modlą się przed nimi tak samo. Klękają, całują drewno, niosą je w procesjach przez wsie i małe miasteczka. Nieobecność obrazu działa silniej niż jego obecność. ...

2026-04-17 · 1 min · Anika Obłok
Stocznia Gdańska w czasie wydarzeń Grudnia 1970 – dźwigi portowe i pożar w tle

PRL – trzecia dekada

Trzecia dekada PRL, lata 1965–1975, to okres, w którym system komunistyczny w Polsce próbował dwóch różnych strategii utrzymania władzy — i żadna z nich nie okazała się trwała. Władysław Gomułka stawiał na siłę i ideologię. Edward Gierek na kredyt i konsumpcję. Każdy z nich przez kilka lat sprawiał wrażenie, że jego sposób zadziałał. Każdy zostawił po sobie system głębiej wydrążony niż wtedy, kiedy go obejmował. Milenium: pierwsza porażka propagandy W 1966 roku Polska obchodziła tysiąclecie — dwa razy równolegle. Państwo świętowało Tysiąclecie Państwa Polskiego, odwołując się do chrztu Mieszka I z roku 966, ale starannie omijając sam chrzest jako wydarzenie religijne. Kościół obchodził Milenium Chrztu Polski, kładąc nacisk właśnie na ten wymiar. Uroczystości toczyły się równolegle, często w tych samych miastach, tego samego dnia. Władza blokowała autobusy, zamykała tramwaje, organizowała konkurencyjne imprezy rozrywkowe. Kościół odpowiadał peregrynacją kopii obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej, a kiedy obraz „aresztowano" i odwieziono na Jasną Górę, kontynuował procesje z pustymi ramami. ...

2026-04-17 · 6 min · Anika Obłok
Stocznia Gdańska w czasie wydarzeń Grudnia 1970 – dźwigi portowe i pożar w tle

PRL – trzecia dekada

W pierwszej części cyklu opisaliśmy narodziny systemu komunistycznego w Polsce. W drugiej pokazaliśmy odwilż roku 1956, fenomen polskiej szkoły filmowej i „małą stabilizację” Gomułki. Teraz przechodzimy do lat 1965–1975. To dekada, w której PRL dwukrotnie zmieniła skórę: najpierw przeżyła upadek Gomułki, zdławiony krwią na Wybrzeżu, potem pojawienie się Edwarda Gierka, który obiecał drugą Polskę i nakarmił społeczeństwo kredytami. Marzec ’68, antysemicka czystka, udział polskich czołgów w inwazji na Czechosłowację. Grudzień ’70 i masakra stoczniowców. Wreszcie „dekada sukcesu”: kolorowa telewizja, Fiat 126p, Czterdziestolatek, ale też rosnący dług i cicho narastający kryzys, który wybuchnie dopiero w 1976 roku. Między euforią a rozczarowaniem polskie społeczeństwo zaczynało rozumieć, że komunizm, nawet z ludzką twarzą, zostaje komunizmem. ...

2026-04-17 · 22 min · Anika Obłok