Modernizm

Karol Schayer miał trzydzieści cztery lata, kiedy zaprojektował budynek z drzwiami na fotokomórkę, klimatyzacją utrzymującą nadciśnienie w salach i potrójnymi szybami. Był rok 1935. W polskich muzeach nie istniało nic podobnego. Latem 1939 roku gmach był gotowy. Otwarcie zaplanowano na wiosnę następnego roku. Żaden zwiedzający nie przekroczył jego progu — we wrześniu przyszła wojna, a potem decyzja o rozbiórce. Więźniowie z Oświęcimia rozbierali go cegła po cegle, bo inaczej się nie dało. ...

Muzeum Śląskie w Katowicach ma historię, którą trudno opowiedzieć jako ciągłą narrację. To raczej trzy osobne początki — trzy instytucje noszące to samo imię, z których każda musiała zaczynać od nowa. I każda z nich mówi coś innego o regionie, który ją powołał. Gest polityczny Kiedy Sejm Śląski tworzył muzeum w styczniu 1929 roku, nie chodziło wyłącznie o gromadzenie zbiorów. Górny Śląsk — po plebiscycie, po trzech powstaniach, po niepewnym podziale — potrzebował instytucji, która zakotwiczałaby polską obecność w przestrzeni symbolicznej. Muzeum było takim kotwicą. ...

Gdyby architektura mogła mieć pecha, Muzeum Śląskie w Katowicach byłoby jego uosobieniem. Zanim jeszcze otworzyło drzwi dla pierwszego zwiedzającego, skończyło jako gruz i złom. Budowali je przez trzy lata, wyposażali w cuda techniczne, których nie powstydziłoby się miasto na drugim brzegu Atlantyku — a potem przyszła wojna i nie zostało z tego prawie nic. Drugi rozdział historii muzeum jest w gruncie rzeczy historią instytucji, która przez kilka dekad istniała bez własnej tożsamości, tułając się po hotelowych salach z pożyczoną przestrzenią zamiast prawdziwego domu. Trzeci — historią architektury schowanej pod ziemią, która w 2015 roku zaskoczyła Europę. ...