Konstytucja

Aleja Solidarności 77 w Warszawie. Pod ten adres każdego roku trafiają dziesiątki tysięcy listów i formularzy od ludzi przekonanych, że państwo wyrządziło im krzywdę. W samym 2024 roku do Biura Rzecznika Praw Obywatelskich wpłynęło blisko 78 tysięcy pism. W kopertach mieszczą się historie przegranych procesów, świadczeń odebranych po latach przez ZUS i decyzji, na które ktoś czeka od miesięcy wbrew ustawowym terminom. Adresat tej korespondencji nie wydaje wyroków ani nie nakłada kar. Nie może też nikomu niczego nakazać. Mimo to od blisko czterech dekad pozostaje jedną z najbardziej rozpoznawalnych instytucji polskiego państwa. Rzecznik Praw Obywatelskich, w międzynarodowej nomenklaturze ombudsman, stoi na straży wolności i praw człowieka zapisanych w konstytucji oraz innych aktach prawnych. Sprawdza, czy organy władzy publicznej nie naruszyły prawa, zasad współżycia społecznego albo elementarnej sprawiedliwości. ...

Latem 1787 roku w Filadelfii panował nieznośny skwar. Okna Pennsylvania State House (dziś znany jako Independence Hall) zamknięto szczelnie, by rozmowy toczące się w środku nie wydostały się na ulicę. Pięćdziesięciu pięciu mężczyzn w kaftanach z grubego sukna spierało się przez blisko cztery miesiące o to, jak urządzić państwo, które ledwie co wyszło z wojny o niepodległość. Trzy i pół roku później, wczesnym rankiem 3 maja 1791 roku, w Warszawie inni mężczyźni zbierali się w pośpiechu na Zamku Królewskim, wiedząc, że mają kilka godzin, zanim wrogowie reformy zorientują się, co się święci. Jedni i drudzy chcieli napisać historię. Jednym się to udało w sposób, który przetrwał wieki. Drugim — na czternaście miesięcy. ...

Są momenty w historii państw, gdy spory polityczne przestają dotyczyć polityki. Gdy dwie strony konfliktu nie kłócą się już o to, co zrobić z władzą, lecz o to, kto w ogóle ma prawo jej używać i na jakiej podstawie. Polska tkwi w takim momencie od przynajmniej dekady, a wyjście z niego nie jest kwestią kolejnych wyborów ani kolejnej koalicji. Wymaga czegoś rzadszego i trudniejszego: przemyślenia od podstaw, jak zaprojektować sam proces tworzenia nowego porządku. ...