Konstytucja

W normalnym państwie polityk walczy o przedłużenie mandatu. Nikt nie pyta dlaczego — to tak oczywiste, że nie wymaga uzasadnienia. Rezygnacja z władzy jest anomalią. Trzymanie się jej — normą. A teraz wyobraźmy sobie odwrócenie. Parlament, w którym oddanie władzy jest opłacalne, a próba jej zatrzymania kosztuje. Nie metaforycznie. Finansowo. Umową notarialną, podpisaną przed wyborami, z karami, które sprawiają, że złamanie słowa jest po prostu nieopłacalne. Brzmi jak prowokacja intelektualna, ale kryje się w tym coś poważniejszego niż gra myślowa. Polska konstytucja z 1997 roku jest technicznie porządnym dokumentem. Kryzys, w który wpadł polski ustrój, nie wynikał z błędów w tekście — wynikał z braku woli jego przestrzegania. Nowy tekst, choćby doskonały, tego nie naprawi. ...

W polskiej debacie o kryzysie konstytucyjnym dominuje jedno pytanie: co zmienić? Ile izb parlamentu, jak powoływać sędziów, czy wzmocnić prezydenta, czy go osłabić. Setki analiz proponują odpowiedzi na te pytania — mądre, wyważone, ekspercko przygotowane. I każda z nich rozbija się o tę samą ścianę: kto to pisał i komu ma służyć? To nie jest pytanie złośliwe. To pytanie, które ujawnia głębszy problem — taki, którego żadna konkretna reforma treści konstytucji nie rozwiąże. ...

Są momenty w historii państw, gdy spory polityczne przestają dotyczyć polityki. Gdy dwie strony konfliktu nie kłócą się już o to, co zrobić z władzą, lecz o to, kto w ogóle ma prawo jej używać i na jakiej podstawie. Polska tkwi w takim momencie od przynajmniej dekady, a wyjście z niego nie jest kwestią kolejnych wyborów ani kolejnej koalicji. Wymaga czegoś rzadszego i trudniejszego: przemyślenia od podstaw, jak zaprojektować sam proces tworzenia nowego porządku. ...