USA

Konstytucje pisze się na początku. Są aktem założycielskim, obietnicą, że od tej chwili wszystko będzie inaczej. Tak było w Filadelfii w 1787 roku, gdzie kilkudziesięciu mężczyzn w szczelnie zamkniętej sali spierało się o kształt państwa, które dopiero stawało na nogi. Cztery lata później w Warszawie też pisano konstytucję. Ale ci, którzy ją tworzyli, nazwali ją „ostatnią wolą i testamentem gasnącej Ojczyzny". Testament. Nie akt narodzin — akt pożegnania. Dokument pisany z pełną świadomością, że może nie przetrwać dłużej niż kilka sezonów. Że sąsiednie mocarstwa traktują polską suwerenność jak tymczasową niedogodność. Że część własnych elit pojedzie do Petersburga prosić carycę o wojsko przeciwko własnemu państwu. ...

W ciągu zaledwie czterech lat — między 1787 a 1791 rokiem — dwa narody po przeciwnych stronach Atlantyku napisały dokumenty, które czerpały z tych samych filozofów, odpowiadały na te same pytania i wyobrażały sobie podobny porządek świata. Jeden z tych dokumentów obowiązuje do dziś. Drugi przetrwał czternaście miesięcy. Różnica między nimi nie leżała w jakości myśli, lecz w glebie, na której ta myśl miała zakiełkować. Jedno oświecenie, dwie kartki Monteskiusz, Locke, Rousseau — te trzy nazwiska przewijały się zarówno w salach Filadelfii, jak i w gabinetach warszawskiego Zamku Królewskiego. Trójpodział władzy, suwerenność ludu, prawa naturalne jednostki — oświeceniowy pakiet idei był w drugiej połowie XVIII wieku walutą obowiązującą po obu stronach oceanu. ...

Latem 1787 roku w Filadelfii panował nieznośny skwar. Okna Pennsylvania State House (dziś znany jako Independence Hall) zamknięto szczelnie, by rozmowy toczące się w środku nie wydostały się na ulicę. Pięćdziesięciu pięciu mężczyzn w kaftanach z grubego sukna spierało się przez blisko cztery miesiące o to, jak urządzić państwo, które ledwie co wyszło z wojny o niepodległość. Trzy i pół roku później, wczesnym rankiem 3 maja 1791 roku, w Warszawie inni mężczyźni zbierali się w pośpiechu na Zamku Królewskim, wiedząc, że mają kilka godzin, zanim wrogowie reformy zorientują się, co się święci. Jedni i drudzy chcieli napisać historię. Jednym się to udało w sposób, który przetrwał wieki. Drugim — na czternaście miesięcy. ...

4 listopada 2008, wieczór, Grant Park w Chicago. Ćwierć miliona ludzi płacze, śmieje się, obejmuje nieznajomych. Na scenę wchodzi szczupły mężczyzna w ciemnym garniturze. Ma czterdzieści siedem lat i imię, którego żaden spin doktor by nie wymyślił: Barack Hussein Obama. Dwadzieścia trzy lata wcześniej ten sam człowiek zarabiał dwanaście tysięcy dolarów rocznie, chodząc od drzwi do drzwi po komunalnych osiedlach południowego Chicago. Organizował zebrania parafialne. Rozmawiał z ludźmi, którzy mieli wszelkie powody, żeby nie ufać nikomu z zewnątrz. ...

Wieczorem 4 listopada 2008 roku w chicagowskim Grant Park zebrało się ćwierć miliona ludzi. Na scenę wszedł czterdziestosiedmioletni mężczyzna, który właśnie został pierwszym czarnoskórym prezydentem w ponad dwustutrzydziestoletniej historii Stanów Zjednoczonych. Żeby zrozumieć, jak tam trafił — i co z tego wynikło — trzeba cofnąć się o prawie pół wieku. Skąd Barack Hussein Obama II urodził się w 1961 roku w Honolulu na Hawajach. Matka z Kansas, ojciec — kenijski student ekonomii, jeden z pierwszych afrykańskich stypendystów na Uniwersytecie Hawajskim. Rodzice rozstali się, zanim chłopiec skończył trzy lata. Ojca widział później tylko raz. ...

Kiedy wieczorem 4 listopada 2008 roku telewizyjne studia w Chicago pokazały tłum zgromadzony w Grant Park, część widzów pewnie pomyślała, że to kolejna transmisja z koncertu albo meczu. Ludzie płakali, śmiali się, obejmowali nieznajomych albo po prostu stali z telefonami nad głowami, nie bardzo wiedząc, co z sobą zrobić. Na scenę wszedł szczupły mężczyzna w ciemnym garniturze. Miał czterdzieści siedem lat, nazywał się Barack Hussein Obama i właśnie wygrał wybory prezydenckie, stając się pierwszym Afroamerykaninem na tym stanowisku w ponad 230-letniej historii Stanów Zjednoczonych. ...

Na przełomie stycznia i lutego 2023 roku relacje między dwoma największymi mocarstwami świata wkroczyły w fazę głębokiego kryzysu za sprawą obiektu, który pojawił się na niebie nad Ameryką Północną. Incydent z chińskim balonem — określanym przez Waszyngton mianem „szpiegowskiego", a przez Pekin jako „zbłąkany statek meteorologiczny" — doprowadził do gwałtownego ochłodzenia stosunków dwustronnych i odwołania pierwszej od lat planowanej wizyty amerykańskiego sekretarza stanu w Chinach. Wydarzenie to, choć z perspektywy czasu oceniane jako mniej groźne niż początkowo sądzono, stało się katalizatorem zmian o dalekosiężnych konsekwencjach dla architektury bezpieczeństwa w całym regionie Azji i Pacyfiku. ...

24 czerwca 2022 roku Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych unieważnił precedens Roe v. Wade, kończąc niemal pół wieku konstytucyjnych gwarancji prawa do aborcji. Decyzja ta – podjęta w sprawie Dobbs v. Jackson Women’s Health Organization – oddała władztwo nad regulacjami aborcyjnymi w ręce poszczególnych stanów, wywołując polityczną burzę, protesty i natychmiastowe zmiany legislacyjne w całym kraju. Trzy lata później, w czerwcu 2025 roku, można już dostrzec pierwsze trwałe skutki tej decyzji – zarówno w liczbach, jak i w codziennych doświadczeniach Amerykanek. ...