Fale Inspiracji
Płytka z krążkami antybiotykowymi i widocznymi strefami zahamowania wzrostu bakterii

Antybiotyki. Prawie sto lat przewagi nad bakteriami

Słowo „antybiotyk” liczy sobie niewiele ponad osiemdziesiąt lat. Upowszechnił je na początku lat 40. XX wieku Selman Waksman, amerykański mikrobiolog badający przez całe zawodowe życie bakterie żyjące w glebie, i nazywał tak substancje wytwarzane przez jedne drobnoustroje, które zabijają inne albo hamują ich wzrost. Leki przeciwbakteryjne wymyślone i wytworzone w całości przez chemików, bez wzorca w przyrodzie, nazywa się chemioterapeutykami. Obie grupy różnią się pochodzeniem cząsteczki, a działają na tej samej zasadzie. Penicylina, którą wytwarza pleśń, jest antybiotykiem naturalnym. Amoksycylina czy azytromycyna to antybiotyki półsyntetyczne, czyli związki naturalne przerobione w laboratorium tak, by lepiej się wchłaniały albo działały na więcej bakterii. Chemioterapeutykami są natomiast sulfonamidy, fluorochinolony, takie jak cyprofloksacyna, oraz stosowana w zakażeniach dróg moczowych furazydyna. W codziennej praktyce lekarzy i w statystykach zużycia leków granica się zatarła i antybiotykiem nazywa się każdy lek przeciwbakteryjny podawany do wnętrza organizmu. W tym szerszym znaczeniu słowo pojawia się też w dalszej części tekstu, a rozróżnienie wraca tam, gdzie pochodzenie leku ma znaczenie. ...

2026-10-1931 min · Maksym „Makro” Cząstka
Zielono fluorescencyjne pałeczki Yersinia pestis widoczne na ciemnym tle w obrazie mikroskopowym

Dżuma. Choroba, której nie da się wytępić

Bakteria i jej świat Dżumę wywołuje bakteria Yersinia pestis. Jej właściwym światem są zwierzęta: krąży w przyrodzie między ssakami, przede wszystkim gryzoniami, a żerującymi na nich pchłami. Człowiek wchodzi w ten obieg z zewnątrz i zakaża się po ukłuciu pchły, przy kontakcie z tkankami chorego zwierzęcia albo od innego chorego, kiedy ten ma postać płucną. Choroba przybiera trzy główne postacie, które różnią się objawami i drogą rozwoju zakażenia. Wszystkie poddają się dziś antybiotykom, pod warunkiem że rozpoznanie przychodzi szybko. To zdanie wygląda na szczęśliwe zakończenie, ale nim nie jest. Bakteria nie zniknęła z przyrody i nie zniknie, a powód jest zaskakująco prosty: nie potrzebuje nas do przetrwania. ...

2026-10-09zaktualizowano 2026-10-1326 min · Li Shuyin
Kobieta w stroju sportowym przechodząca z biura z laptopem na słoneczną leśną ścieżkę.

Ile ruchu potrzebuje człowiek? Minuty, kroki i siedzenie w świetle badań

Opaska na nadgarstku liczy kroki, a przy biurowym ekspresie trwa spór, czy wystarczy ich 7000, czy trzeba dobić do dziesięciu tysięcy. Światowa Organizacja Zdrowia mierzy ruch inaczej, bo w minutach. Jej wytyczne z 2020 roku zalecają dorosłym przynajmniej 150–300 minut umiarkowanej aktywności aerobowej w tygodniu albo 75–150 minut aktywności intensywnej, ewentualnie równoważne połączenie obu. Osobno wymieniają ćwiczenia wzmacniające mięśnie, wykonywane co najmniej dwa dni w tygodniu. Te liczby łatwo wziąć za granicę, poniżej której wysiłek nic nie daje, choć dane mówią co innego. Amerykańskie wytyczne dotyczące aktywności fizycznej z 2018 roku, czyli Physical Activity Guidelines for Americans, wydał Departament Zdrowia i Opieki Społecznej (HHS). Ich autorzy stwierdzają wprost, że u osób, które ruszają się mniej, niż zalecono, nie istnieje próg, który trzeba przekroczyć, zanim pojawią się korzyści. Nawet niewielki przyrost umiarkowanego wysiłku przynosi według nich pożytek zdrowotny. ...

2026-09-1625 min · Jonasz Cyryl
Mężczyzna przy domowym stole, pomiędzy suplementami i urządzeniami do monitorowania zdrowia a zwykłym posiłkiem, butami do chodzenia, wodą i ciśnieniomierzem.

Jak naprawdę wygląda zdrowy styl życia? Co mówi nauka

Obraz idealnie zdrowego człowieka krąży w sieci w kilku wariantach, ale rdzeń zostaje ten sam. Lodowata kąpiel przed świtem. Trzydzieści gramów białka do ósmej. Pierścionek mierzący zmienność rytmu serca. Przegródki z suplementami rozpisane na cały tydzień. Kto nie ma na to czasu ani pieniędzy, dostaje w pakiecie poczucie, że przegrywa wyścig, do którego się nie zapisywał. Nauka o zdrowiu opowiada historię znacznie mniej efektowną. Zdrowie nie jest egzaminem Światowa Organizacja Zdrowia opisuje choroby przewlekłe, nazywane w dokumentach chorobami niezakaźnymi, jako wynik splotu czynników genetycznych, fizjologicznych, środowiskowych i behawioralnych. Zachowania mają w tym splocie duże znaczenie. Nie działają jednak w próżni, bo kształtuje je otoczenie społeczne, komercyjne i fizyczne: ceny żywności, godziny pracy, projekt osiedla, reklama, dostępność chodnika i wiele innych. ...

2026-09-0224 min · Jonasz Cyryl
Starsza osoba odpoczywa w cieniu podczas ekstremalnego upału w rozgrzanym polskim mieście.

Cichy zabójca. Co ekstremalne upały robią z ciałem, miastem i gospodarką

W niedzielę 28 czerwca 2026 roku stacja IMGW w Słubicach zmierzyła 40,5°C. Padł rekord powojennych polskich pomiarów instrumentalnych. Ciekawsza od samej liczby jest data. Koniec czerwca nie jest w Polsce szczytem lata; klimatologiczne maksimum przypada dopiero na początek sierpnia, kiedy średnia temperatura maksymalna bywa wyższa o mniej więcej trzy stopnie. Gdyby ten sam układ baryczny, ten sam napływ powietrza znad Afryki Północnej i to samo bezchmurne niebo trafiły się sześć tygodni później, termometry mogłyby pokazać wartości bliskie 43 stopniom. Tyle mniej więcej wynosi dziś praktyczny sufit możliwy do osiągnięcia w polskim klimacie, jak szacują klimatolodzy analizujący czerwcową falę. ...

2026-08-1022 min · Mira Tarnowska
Wizualizacja wirusa SARS-CoV-2

Cztery lata, które wstrząsnęły światem. Pandemia COVID-19 z perspektywy czasu

Gdy 31 grudnia 2019 roku Światowa Organizacja Zdrowia otrzymała raport o 29 przypadkach zapalenia płuc niewiadomego pochodzenia w chińskim Wuhanie, nikt nie przypuszczał, że świat stoi u progu największego kryzysu zdrowotnego od czasów hiszpanki. Dziś, z dystansu kilku lat, możemy spojrzeć na pandemię COVID-19 nie przez pryzmat codziennych komunikatów o zakażeniach i zgonach, ale jako na złożone zjawisko, które na trwałe zmieniło oblicze współczesnego świata. To opowieść o wirusie, który w ciągu kilku miesięcy sparaliżował globalną gospodarkę, zweryfikował wydolność systemów ochrony zdrowia i odsłonił zarówno pokłady ludzkiej solidarności, jak i podziałów. ...

2026-02-18zaktualizowano 2026-04-0114 min · Jonasz Cyryl