Człowiek

Na liście zgłoszeń do kenijskiej rundy rajdowych mistrzostw świata w 2021 roku figurowała pozycja, przy której datę urodzenia trzeba było sprawdzić się dwa razy. Sobiesław Zasada, rocznik 1930, Ford Fiesta Rally3. W zapowiedzi Międzynarodowej Federacji Samochodowej znalazła się informacja, że dla polskiego kierowcy będzie to dziewiąty start w Safari. Nie była to pomyłka w tabeli. Taki życiorys da się opowiedzieć przez samochody albo przez tytuły. Można go też opowiedzieć przez spółki i pozycje w rankingach majątkowych. Żadna z tych perspektyw nie wystarcza osobno, ponieważ sport przeplata się tu z pracą od samego początku, a publiczny podziw sąsiaduje z pytaniami, na które odpowiadali później kontrolerzy z Najwyższej Izby Kontroli. Historia człowieka, który po dziewięćdziesiątce wciąż chce prowadzić, jest ciekawsza niż prosta recepta na długowieczność. ...

Na pierwszy rzut oka część konkurencji wyglądała bardziej jak pomysł na miejski piknik niż na mistrzostwa Europy. Tramwaj ruszał i zatrzymywał się trzy razy z miską wody przytwierdzoną do pudła. Kilkadziesiąt metrów dalej czekała piłka i zestaw kręgli. Jeszcze dalej stała warszawska Syrenka, którą należało minąć możliwie blisko, ale jej nie dotknąć. Potem kosz z piłkami, precyzyjne zatrzymanie drzwi przy znaczniku na przystanku i na końcu cofanie do szlabanu według sygnałów partnera. ...

Opaska na nadgarstku liczy kroki, a przy biurowym ekspresie trwa spór, czy wystarczy ich 7000, czy trzeba dobić do dziesięciu tysięcy. Światowa Organizacja Zdrowia mierzy ruch inaczej, bo w minutach. Jej wytyczne z 2020 roku zalecają dorosłym przynajmniej 150–300 minut umiarkowanej aktywności aerobowej w tygodniu albo 75–150 minut aktywności intensywnej, ewentualnie równoważne połączenie obu. Osobno wymieniają ćwiczenia wzmacniające mięśnie, wykonywane co najmniej dwa dni w tygodniu. Te liczby łatwo wziąć za granicę, poniżej której wysiłek nic nie daje, choć dane mówią co innego. Amerykańskie wytyczne dotyczące aktywności fizycznej z 2018 roku, czyli Physical Activity Guidelines for Americans, wydał Departament Zdrowia i Opieki Społecznej (HHS). Ich autorzy stwierdzają wprost, że u osób, które ruszają się mniej, niż zalecono, nie istnieje próg, który trzeba przekroczyć, zanim pojawią się korzyści. Nawet niewielki przyrost umiarkowanego wysiłku przynosi według nich pożytek zdrowotny. ...

Jedzenie jest jedną z niewielu dziedzin, w których niemal każdy ma własną teorię. Jedni wykreślają pieczywo, drudzy tłuszcz, jeszcze inni jedzą wyłącznie w wyznaczonym oknie czasowym. Co kilka lat zmienia się też główny podejrzany. Raz jest nim cholesterol, później cukier, gluten, węglowodany, oleje roślinne albo „przetworzona” żywność jako taka. W tle pracuje rynek książek, aplikacji, suplementów i gotowych jadłospisów, obiecujący rozwiązanie problemu, z którym zwykłe zalecenia żywieniowe rzekomo sobie nie radzą. ...

Obraz idealnie zdrowego człowieka krąży w sieci w kilku wariantach, ale rdzeń zostaje ten sam. Lodowata kąpiel przed świtem. Trzydzieści gramów białka do ósmej. Pierścionek mierzący zmienność rytmu serca. Przegródki z suplementami rozpisane na cały tydzień. Kto nie ma na to czasu ani pieniędzy, dostaje w pakiecie poczucie, że przegrywa wyścig, do którego się nie zapisywał. Nauka o zdrowiu opowiada historię znacznie mniej efektowną. Zdrowie nie jest egzaminem Światowa Organizacja Zdrowia opisuje choroby przewlekłe, nazywane w dokumentach chorobami niezakaźnymi, jako wynik splotu czynników genetycznych, fizjologicznych, środowiskowych i behawioralnych. Zachowania mają w tym splocie duże znaczenie. Nie działają jednak w próżni, bo kształtuje je otoczenie społeczne, komercyjne i fizyczne: ceny żywności, godziny pracy, projekt osiedla, reklama, dostępność chodnika i wiele innych. ...

W piątek 14 sierpnia 2026 roku, dziesięć dni po śmierci Andrzeja Morozowskiego, na warszawskich Powązkach Wojskowych rozległy się oklaski. Na wzór włoskiego zwyczaju tak właśnie żegnano na koniec ceremonii dziennikarza, który przez ćwierć wieku bywał w polskich domach codziennym gościem. Uroczystość zaczęła się o dziesiątej i miała charakter otwarty, więc obok rodziny, kolegów z redakcji i polityków przyszli także widzowie z którymi się spotykał po drugiej stronie odbiornika. Po części publicznej urnę z prochami przewieziono na cmentarz w Pyrach przy ulicy Farbiarskiej. Pochówek odbył się już bez kamer, zgodnie z wolą rodziny. ...

Trzeciego sierpnia 2026 roku biuro prasowe prezydenta Mjanmy opublikowało na Telegramie cztery fotografie. Na pierwszej osiemdziesięciojednoletnia kobieta w tradycyjnym birmańskim stroju ściska dłoń przedstawiciela Międzynarodowego Komitetu Czerwonego Krzyża w skromnym, wyłożonym drewnem pomieszczeniu. Na kolejnych kroi tort z różowym lukrem i napisem „Wszystkiego najlepszego, ciociu Suu" oraz datą 19 czerwca. Agencje prasowe od razu zastrzegły, że nie potrafią niezależnie ustalić, kiedy i gdzie zrobiono te zdjęcia. Dla rodziny Aung San Suu Kyi był to i tak najmocniejszy dowód życia od ponad pięciu lat. Jej syn Kim Aris od miesięcy powtarzał, że nie wie, gdzie przebywa jego matka ani czy w ogóle żyje. Spotkanie nazwał ulgą i zarazem dopiero krokiem w dobrą stronę. ...

Pierwszego czerwca 2026 roku po godzinie czternastej na korcie imienia Philippe’a Chatriera, największej arenie paryskiego Roland Garros, zameldowała się tenisistka, której nazwiska kilkanaście dni wcześniej nie znał prawie nikt poza ścisłym gronem kibiców kobiecego tenisa. Maja Chwalińska, sklasyfikowana przed turniejem na 114. miejscu rankingu WTA, pokonała Francuzkę Diane Parry 6:3, 6:2 i awansowała do ćwierćfinału wielkoszlemowego turnieju. Dla zawodniczki z Dąbrowy Górniczej to najważniejszy wynik w karierze, a dla polskiego tenisa jedna z większych niespodzianek ostatnich lat. Mecz z Parry był jej debiutem na głównym korcie kompleksu, a francuska publiczność, która do ostatniej piłki niosła swoją reprezentantkę, opuszczała trybuny w ciszy. ...

Latająca piłka, czyli sport, który podbił psi świat Wyobraźmy sobie scenę: dwa tory ustawione równolegle, osiem psów drżących z ekscytacji, sygnalizator świetlny odliczający start jak na prostej ćwierć mili, a potem – erupcja futra, mięśni i adrenaliny. Cztery psy pędzą po kolei przez przeszkody z prędkością sięgającą niemal 50 km/h, odbijają się od specjalnego boksu niczym pływacy od ściany basenu, chwytają piłkę w locie i wracają na linię startu, by przekazać pałeczkę kolejnemu zawodnikowi. Wszystko trwa niecałe szesnaście sekund, a hałas na trybunach przypomina atmosferę meczu piłkarskiego, nie zaś odgłosy z tradycyjnej wystawy psów. To flyball – jeden z najbardziej widowiskowych sportów kynologicznych na świecie i prawdopodobnie jedyny, w którym kundelek z przytuliska może rywalizować ramię w ramię z border collie o rodowodzie dłuższym niż Wisła. ...

Kiedy wieczorem 4 listopada 2008 roku telewizyjne studia w Chicago pokazały tłum zgromadzony w Grant Park, część widzów pewnie pomyślała, że to kolejna transmisja z koncertu albo meczu. Ludzie płakali, śmiali się, obejmowali nieznajomych albo po prostu stali z telefonami nad głowami, nie bardzo wiedząc, co z sobą zrobić. Na scenę wszedł szczupły mężczyzna w ciemnym garniturze. Miał czterdzieści siedem lat, nazywał się Barack Hussein Obama i właśnie wygrał wybory prezydenckie, stając się pierwszym Afroamerykaninem na tym stanowisku w ponad 230-letniej historii Stanów Zjednoczonych. ...

W październiku 1946 roku w Oksfordzie dwóch mężczyzn, którzy poznali się przypadkiem w przedziale pociągu, założyło organizację opartą na jednym, z pozoru prostym kryterium: wynik w teście inteligencji plasujący się w górnych dwóch procentach populacji. Nie pytali o wykształcenie, majątek ani pochodzenie. Wystarczył sam potencjał intelektualny mierzony liczbą na skali. Osiem dekad później Mensa International zrzesza około 150 tysięcy członków w przeszło stu krajach świata i pozostaje największym oraz najstarszym stowarzyszeniem tego typu na Ziemi. Jednocześnie od ośmiu dekad budzi spory — bo krytycy testów IQ mają swoje racje, a kwestia, czym tak naprawdę jest inteligencja, wciąż nie doczekała się jednoznacznej odpowiedzi. ...

Kiedy Lewis Hamilton pod koniec testów przedsezonowych w Bahrajnie wysiadł z nowego bolidu Ferrari i powiedział dziennikarzom, że potrzebuje „dyplomu, żeby w pełni ogarnąć to wszystko", nie żartował. Max Verstappen poszedł jeszcze dalej — nową formułę nazwał wprost „Formułą E na sterydach". Rok 2026 przynosi Formule 1 zmianę tak głęboką, że porównania z rewolucją hybrydową z 2014 roku wydają się niedostateczne. Nowe jednostki napędowe, aktywna aerodynamika zamiast DRS-u, mniejsze i lżejsze bolidy, paliwa zrównoważone ekologicznie, jedenasty zespół na starcie i zupełnie nowa dynamika walki na torze. Nie pamiętam, kiedy ostatnio jedna przerwa zimowa zmieniła tak wiele naraz. ...

Przez wieki medycyna patrzyła na bakterie jednym okiem — tym podejrzliwym. Drobnoustroje kojarzyły się z zarazą, epidemiami i brudem, który trzeba wyeliminować. Antybiotyki stały się jednym z największych triumfów XX-wiecznej farmakologii i słusznie, bo uratowały miliony istnień. Tyle że przy okazji przyzwyczaiły nas do myślenia, że każdy mikrob to wróg. A prawda okazała się znacznie bardziej skomplikowana. Od mniej więcej dwóch dekad nauka odkrywa na nowo to, o czym Ilja Miecznikow — rosyjski noblista — intuicyjnie przeczuwał już na początku XX wieku: że pewne bakterie mogą nam pomagać. Miecznikow obserwował bałkańskich pasterzy dożywających sędziwego wieku na diecie obfitej w fermentowane mleko i podejrzewał, że żyjące w nim pałeczki kwasu mlekowego odgrywają tu jakąś rolę. Nie miał narzędzi, żeby to udowodnić. My — wreszcie mamy. ...

14 maja 2013 roku Angelina Jolie opublikowała na łamach „The New York Times" artykuł, który wstrząsnął opinią publiczną na całym świecie. Tekst zatytułowany My Medical Choice — „Mój medyczny wybór" — nie był wyznaniem filmowej gwiazdy szukającej medialnego rozgłosu. Był to przemyślany, spokojny opis osobistej decyzji zdrowotnej, podyktowanej genetyką, statystyką i doświadczeniem utraty najbliższych. Jolie ujawniła, że poddała się profilaktycznej obustronnej mastektomii — usunięciu obu piersi — zanim jeszcze jakakolwiek choroba się u niej rozwinęła. ...

Brukselka – inaczej kapusta brukselska – to warzywo, które długo miało opinię „trudnego”, choć pod względem wartości odżywczych i kulinarnych należy do czołówki warzyw kapustnych. ​ ...

Centrum Leczenia Oparzeń (CLO) im. dr. Stanisława Sakiela w Siemianowicach Śląskich to wiodący ośrodek w Polsce zajmujący się kompleksowym leczeniem urazów oparzeniowych i ran przewlekłych. Placówka przyjmuje pacjentów z całego kraju i zagranicy, oferując szerokie spektrum specjalistycznych usług medycznych wspieranego zaawansowanymi technologiami diagnostycznymi i terapeutycznymi. Historia jej powstania sięga jednak daleko przed formalną datą utworzenia w 1998 roku. ...

Eksperyment Stanleya Milgrama, przeprowadzony w latach 1961–1962 na Uniwersytecie Yale, stanowi jedno z najbardziej znanych i jednocześnie najbardziej kontrowersyjnych badań w psychologii społecznej. Celem było ustalenie, w jakim stopniu zwykli ludzie podporządkowują się rozkazom autorytetu, nawet jeśli zadawanie bólu innym osobom koliduje z ich poczuciem moralności. Wyniki ujawniły szokująco wysoki poziom posłuszeństwa, co postawiło nasze rozumienie ludzkiej natury w zupełnie nowym świetle. ​ ...

Skąd się bierze to zdanie Na pierwszy rzut oka to pytanie brzmi jak prowokacja albo internetowy skrót zbiorowej frustracji. „90% ludzi jest głupich, 9% jakoś ogarnia, a 1% pcha świat do przodu" – takie zdanie można wysnuć z rozmów prywatnych, internetowych komentarzy i półironicznych diagnoz rzeczywistości. Pojawia się w dyskusjach o mediach społecznościowych, polityce, edukacji i kulturze masowej. Ale zamiast je wyśmiać albo przyjąć bezrefleksyjnie, warto potraktować je serio i sprawdzić, czy opisuje ono cokolwiek realnego. Nie jako ocenę ludzi. Nie jako statystykę inteligencji. Lecz jako model działania społeczeństw. ...

Nico Hülkenberg – mistrz bez podium? Nowy rozdział po historycznym wyścigu na Silverstone W świecie Formuły 1, gdzie legendy rodzą się na podium, a przegrani znikają w cieniu, Nico Hülkenberg przez lata był postacią specyficzną. Jego kariera wymykała się prostym kategoriom sukcesu i porażki. To opowieść o talencie, który nie znalazł swojego miejsca w annałach zwycięzców, choć wielokrotnie był blisko – i o człowieku, który nieustannie powracał, nawet gdy świat już dawno przestał na niego czekać. Jednak 6 lipca 2025 roku, na mokrym i kapryśnym Silverstone, historia Hülkenberga napisała nowy, nieoczekiwany rozdział. ...

Ewa Pajor: z Pęgowa na Camp Nou. Ikona polskiej piłki Czasem światowy futbol rodzi się przy ścianie stodoły i na kilku kępkach trawy na wiejskim boisku, gdzie jedyną rozrywką dla dziewczyn jest piłka. Tak zaczęła się historia Ewy Pajor — dziś kapitan polskiej reprezentacji i napastniczki FC Barcelony. Jej droga pokazuje, że codzienny upór i pasja potrafią stać się spektaklem równie imponującym jak występ na stadionie wypełnionym po brzegi. ...

Nikotyna – cichy truciciel. Krótkoterminowe i długoterminowe skutki stosowania Nikotyna, przez wieki obecna w kulturze i rytuałach, dziś jawi się jako substancja o podwójnym obliczu. Z jednej strony – chwilowa ulga, pobudzenie, złudzenie kontroli nad własnym samopoczuciem. Z drugiej – powolna, systematyczna destrukcja organizmu, która niepostrzeżenie wkrada się w codzienność, zostawiając po sobie ślady zarówno w ciele, jak i psychice. To opowieść o nikotynie – cichym trucicielu, który z pozoru łagodzi, by w rzeczywistości potęgować ból i chorobę. ...

Codzienny Magazyn Motoryzacyjny na antenie TOK FM to audycja, którą prowadzą Jacek Balkan i Sławomir Paruszewski. To nie tylko miejsce testów nowych modeli czy rozmów o technice – to przede wszystkim codzienny kontakt z dwoma dziennikarzami, którzy od lat pokazują motoryzację od ludzkiej strony[1] [2] [3]. ...

Na mapie Zagłębia Dąbrowskiego Rogoźnik jest jak cichy oddech – wieś ukryta w kotlinie między wzgórzami Buczyna i Sadowie, gdzie historia splata się z codziennością, a pamięć przenika krajobraz. To miejsce, którego nazwa – wywiedziona z boru Rogoza lub od rośliny rogoża, porastającej brzegi strumieni – brzmi jak echo dawnych czasów, sięgających pierwszych zapisów z 1225 roku. Dziś, choć świat wokół przyspiesza, tu czas wciąż płynie z wyczuwalnym rytmem: spokojnie, lecz z ukrytą energią. ...

Przez prawie pół wieku Polska miała w kosmosie tylko jednego przedstawiciela. Mirosław Hermaszewski poleciał na radzieckim Sojuzie 30 w 1978 roku i na długo pozostał jedynym Polakiem, który przekroczył granicę kosmosu. W 2025 roku miało się to zmienić. Do lotu na Międzynarodową Stację Kosmiczną szykował się Sławosz Uznański-Wiśniewski, inżynier z wieloletnim stażem w CERN-ie i rezerwowy astronauta Europejskiej Agencji Kosmicznej. Start przekładano raz za razem, lecz kierunek się nie zmieniał. Polska wracała do grona państw prowadzących załogowe loty kosmiczne. ...