Historia

Ósmego grudnia 1991 roku w rządowej rezydencji myśliwskiej Wiskule, ukrytej w głębi Puszczy Białowieskiej, trzej mężczyźni podpisali dokument stwierdzający, że Związek Radziecki przestaje istnieć jako podmiot prawa międzynarodowego i rzeczywistość geopolityczna. Borys Jelcyn, Leonid Krawczuk i Stanisłau Szuszkiewicz wybrali to miejsce między innymi dla dyskrecji: ośrodek leżał kilka kilometrów od polskiej granicy, z dala od Moskwy i jej służb. Imperium, które przez siedem dekad decydowało o losach połowy świata, formalnie zakończyło żywot na skraju białoruskiego lasu. ...

Belgijski arbiter John Langenus zgodził się poprowadzić pierwszy finał mistrzostw świata zaledwie kilka godzin przed rozpoczęciem meczu, wcześniej zażądawszy gwarancji bezpieczeństwa. Do Montevideo przypłynął tym samym parowcem co Jules Rimet (czyli „ojciec piłkarskich mistrzostw świata”) i puchar, który miał zostać wręczony zwycięzcy. Na miejscu okazało się, że obie drużyny przywiozły własne piłki i żadna nie zamierza ustąpić. Spór rozstrzygnięto dopiero rzutem monetą. Tamtego popołudnia, 30 lipca 1930 roku, zaczęła się historia, która trwa do dziś. Dwadzieścia dwa mecze rozstrzygnęły dotąd o tytule piłkarskiego mistrza świata, jeśli liczyć decydujące spotkanie z 1950 roku, formalnie niebędące finałem. Grano je na czterech kontynentach, w deszczu i upale, a nawet w grudniowy wieczór na pustyni. Oglądały je tłumy liczone w setkach tysięcy na trybunach i w miliardach przed ekranami. Ich zapis układa się w opowieść nie tylko o futbolu, ale też o polityce i technologii ostatniego stulecia. Dwudziesty trzeci rozdział zostanie dopisany za osiemnaście dni pod Nowym Jorkiem. ...

Wieczorem 23 czerwca 2023 roku na kanałach Telegramu związanych z Grupą Wagnera pojawiło się nagranie audio. Chrapliwy głos Jewgienija Prigożyna oskarżał rosyjskie Ministerstwo Obrony o przeprowadzenie ataku rakietowego na obóz jego najemników. Zginąć miały setki ludzi. Dowodów nie przedstawiono żadnych, ale dowody nie były tu potrzebne. Liczyła się zapowiedź: ruszamy, by „przywrócić sprawiedliwość”. Kilkanaście godzin później kolumny wagnerowców kontrolowały milionowe miasto na południu Rosji i parły autostradą w stronę Moskwy, a Władimir Putin w specjalnym orędziu mówił o zdradzie i porównywał sytuację do roku 1917. Zanim zapadł kolejny zmierzch, wszystko było skończone. ...

Na zamku w Tykocinie, niewielkim podlaskim mieście nad Narwią, pierwszego dnia listopada 1705 roku król August II Mocny rozdał kilka czerwonych medalionów z łacińskim napisem. Wokół toczyła się wojna. Część szlachty zdążyła już ogłosić jego detronizację, a o koronę walczył wspierany przez Szwedów Stanisław Leszczyński. Władca potrzebował sojuszników, pieniędzy i lojalności magnatów łasych na zaszczyty. Tamtego dnia narodziło się odznaczenie, które przetrwa rozbiory, dwie wojny światowe i kilka zmian ustroju. ...

Za nami cztery dekady. Pierwsza część cyklu opisała narodziny systemu komunistycznego i mrok stalinizmu, kolejne przyniosły odwilż Gomułki, antysemicką czystkę Marca ‘68, krwawy Grudzień ‘70 i złudny dobrobyt Edwarda Gierka. Czwarta część zatrzymała się w połowie lat osiemdziesiątych. Po karnawale Solidarności, nocy stanu wojennego i krwi na „Wujku" kraj tkwił w szarości reglamentacji i kartek, a na Kremlu zasiadł nowy gospodarz, którego reformy miały zmienić reguły gry w całym bloku. Teraz zamykamy klamrę. Lata 1984–1990 to ostatni akt Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Zaczyna się od zbrodni, która wstrząsnęła sumieniami, prowadzi przez strajki i negocjacje, a kończy w noc sylwestrową 1989 roku, gdy z konstytucji znika słowo „Ludowa", a do orła wraca korona. To także dekada, która do dziś dzieli historyków: czy PRL naprawdę się skończył, czy tylko zmienił kostium. ...

29 kwietnia 2026 roku z Izby Lordów wyszli ostatni parowie dziedziczni. Ustawa House of Lords (Hereditary Peers) Act 2026, podpisana przez króla 18 marca, zakończyła trwającą ponad siedem stuleci praktykę, w której prawo do współtworzenia brytyjskiego ustawodawstwa przechodziło z ojca na syna razem z tytułem i majątkiem. Brzmi to jak symboliczny pogrzeb systemu klasowego. Tyle że Brytyjczycy chowali ten system już wielokrotnie: w 1911, w 1945, w 1999 roku. Za każdym razem nieboszczyk okazywał się zaskakująco żywotny. ...

Wzdłuż nabrzeża Handelskade w Willemstad ciągnie się rząd kamienic w kolorach mango, lawendy i koralu. Mają spadziste szczyty i smukłe okna, a ich fasady zdobią detale rodem ze starej europejskiej architektury. Gdyby nie palmy i temperatura rzadko spadająca poniżej 25 stopni, można by pomyśleć, że to wycinek Amsterdamu przeniesiony nad Morze Karaibskie. Złudzenie jest nieprzypadkowe i ma ponad trzy stulecia. Curaçao bywa nazywane „Holandią pod słońcem", lecz ta etykieta oddaje najwyżej połowę prawdy. Druga połowa to język, którego w Hadze nikt nie usłyszy, kuchnia o afrykańskich korzeniach oraz historia, w której holenderscy kupcy zbili fortunę na handlu ludźmi. Wyspa nieco mniejsza powierzchnią od Warszawy jest dziś osobnym krajem. A jednak nie do końca państwem. ...

Na herbie Sofii widnieje zdanie, które brzmi jak przechwałka biura promocji miasta: „Расте, но не старее" — „Rośnie, lecz się nie starzeje". Tyle że akurat tutaj to nie marketing. Ludzie mieszkają w tym miejscu nieprzerwanie od mniej więcej siedmiu tysięcy lat, a miasto przez ten czas zmieniło nazwę co najmniej pięć razy, przeszło z rąk Traków do Rzymian, Bizantyńczyków, Bułgarów i Osmanów, zostało zbombardowane w XX wieku i odbudowane, a 1 stycznia 2026 roku obudziło się z nową walutą w kieszeni. Jeśli jakaś europejska stolica zasłużyła na motto o nieustannym odmładzaniu się mimo wieku, to właśnie ta leżąca pod Witoszą. ...

Mało która formacja zbrojna XX wieku wywołuje tak skrajnie różne emocje jak Ukraińska Powstańcza Armia. Dla części Ukraińców to bohaterowie walki o niepodległość, ludzie, którzy z karabinem w ręku przez ponad dekadę stawiali opór dwóm totalitaryzmom. Polacy, zwłaszcza potomkowie mieszkańców Wołynia i Małopolski Wschodniej, widzą w niej sprawców jednej z najokrutniejszych rzezi w dziejach narodu. Historycy spoza obu krajów traktują zaś UPA jako przykład tego, jak ruch narodowowyzwoleńczy może równocześnie walczyć o wolność własnego narodu i dopuszczać się masowych zbrodni na innym. ...

Na cyplu wciśniętym w Atlantyk, połączonym z resztą Półwyspu Iberyjskiego wąskim pasem lądu, leży miasto, które było już stare, gdy Rzym pozostawał osadą pasterzy nad Tybrem. Kadyks (hiszp. Cádiz) liczy sobie ponad trzy tysiące lat nieprzerwanego osadnictwa i z tego tytułu uchodzi za najstarsze stale zamieszkane miasto Europy Zachodniej. To nie jest slogan wymyślony przez biuro turystyczne. Pod brukiem starego miasta archeolodzy odsłonili domy z fenickiego muru, a w jednym z miejskich budynków można dziś zejść kilka metrów pod ziemię i stanąć na ulicy sprzed dwóch i pół tysiąca lat. ...

W centrum Chorzowa, między ulicą Strzelców Bytomskich a ulicą Sienkiewicza, biegnie niewielka, równoległa do Wolności arteria. Przy niej stoją kamienice czynszowe z przełomu XIX i XX wieku, a gdzieniegdzie zachowały się jeszcze niskie, jednokondygnacyjne domy z dwuspadowymi dachami, pamiętające czasy, gdy ta okolica żyła rytmem pobliskich pieców hutniczych. Ulica nosi nazwisko człowieka, którego dziś mało kto pamięta, a który w swoim krótkim życiu zdążył pracować w młynie, cegielni i na torach kolejowych, wyemigrować do Francji, wrócić do kraju zrujnowanego wojną, a potem stać się jednym z najgłośniejszych hutników powojennego Śląska. Władysław Truchan zmarł mając czterdzieści sześć lat. Jego imieniem nazwano ulicę, szpital dziecięcy - pozostało też wspomnienie kogoś, kto traktował pracę przy piecach martenowskich z niezwykłą powagą. ...

W pierwszej części cyklu opisaliśmy narodziny systemu komunistycznego w Polsce i mrok stalinizmu. Druga część przyniosła odwilż, Poznański Czerwiec i obietnice Gomułki. W trzeciej prześledziliśmy antysemicką czystkę Marca ‘68, krwawą masakrę robotników Grudnia ‘70 i złudny „cud gospodarczy" Edwarda Gierka. Teraz wkraczamy w lata 1975–1985, dekadę najgęstszą od wydarzeń i najważniejszą dla zrozumienia, dlaczego PRL w końcu upadł. To dziesięciolecie, w którym zmieściło się wszystko: ekonomiczny krach po latach kredytowego dobrobytu, pierwszy od wieków papież spoza Włoch, dziesięciomilionowy ruch społeczny, który wstrząsnął całym blokiem wschodnim, i wreszcie czołgi na ulicach polskich miast w grudniową noc. Od euforii stoczniowej bramy po ciszę godziny milicyjnej, od modlitwy na krakowskich Błoniach po „ścieżki zdrowia" w radomskich komisariatach. Ta historia nie zmieściłaby się w żadnym scenariuszu filmowym, a mimo to wydarzyła się naprawdę. ...

Latem 1787 roku w Filadelfii panował nieznośny skwar. Okna Pennsylvania State House (dziś znany jako Independence Hall) zamknięto szczelnie, by rozmowy toczące się w środku nie wydostały się na ulicę. Pięćdziesięciu pięciu mężczyzn w kaftanach z grubego sukna spierało się przez blisko cztery miesiące o to, jak urządzić państwo, które ledwie co wyszło z wojny o niepodległość. Trzy i pół roku później, wczesnym rankiem 3 maja 1791 roku, w Warszawie inni mężczyźni zbierali się w pośpiechu na Zamku Królewskim, wiedząc, że mają kilka godzin, zanim wrogowie reformy zorientują się, co się święci. Jedni i drudzy chcieli napisać historię. Jednym się to udało w sposób, który przetrwał wieki. Drugim — na czternaście miesięcy. ...

Dokładnie czterdzieści lat temu, w nocy z 25 na 26 kwietnia 1986 roku, o godzinie 1:23, dwie kolejne eksplozje rozerwały budynek czwartego bloku Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej imienia Włodzimierza Lenina. W promieniu kilku kilometrów spali ludzie — pracownicy elektrowni w swoich mieszkaniach w Prypeci, strażnicy na nocnych zmianach, rybackie rodziny w okolicznych wioskach. Nikt z nich nie wiedział, że właśnie zaczęło się wydarzenie, które na trwałe podzieli historię energetyki na „przed" i „po". ...

W pierwszej części cyklu opisaliśmy narodziny systemu komunistycznego w Polsce. W drugiej pokazaliśmy odwilż roku 1956, fenomen polskiej szkoły filmowej i „małą stabilizację” Gomułki. Teraz przechodzimy do lat 1965–1975. To dekada, w której PRL dwukrotnie zmieniła skórę: najpierw przeżyła upadek Gomułki, zdławiony krwią na Wybrzeżu, potem pojawienie się Edwarda Gierka, który obiecał drugą Polskę i nakarmił społeczeństwo kredytami. Marzec ’68, antysemicka czystka, udział polskich czołgów w inwazji na Czechosłowację. Grudzień ’70 i masakra stoczniowców. Wreszcie „dekada sukcesu”: kolorowa telewizja, Fiat 126p, Czterdziestolatek, ale też rosnący dług i cicho narastający kryzys, który wybuchnie dopiero w 1976 roku. Między euforią a rozczarowaniem polskie społeczeństwo zaczynało rozumieć, że komunizm, nawet z ludzką twarzą, zostaje komunizmem. ...

Spróbuj przez jeden dzień nie patrzeć na zegarek, telefon ani żaden wyświetlacz z godziną. Nie sprawdzaj, która jest godzina. Orientuj się tylko po słońcu, głodzie i zmęczeniu. Po kilku godzinach poczujesz się dziwnie zagubiony — jakby ktoś wyłączył niewidzialną siatkę, która organizuje twoje życie. Współcześnie czas jest tak oczywisty, że nie zauważamy mechanizmu, który za nim stoi. A przecież ludzkość potrzebowała tysięcy lat prób, porażek i genialnych przebłysków, żeby dojść od patyka wbitego w ziemię do zegara, który nie spóźni się ani sekundy przez pięćdziesiąt milionów lat. ...

Na mapie Europy Węgry zajmują niewiele ponad 93 tysiące kilometrów kwadratowych. Kraj mniejszy od Portugalii, zamknięty w Kotlinie Panońskiej bez dostępu do morza, zamieszkany przez niespełna dziesięć milionów ludzi. A mimo to trudno znaleźć w Europie państwo, które na tak małej przestrzeni skoncentrowałoby tyle osobliwości. Język, którego nikt w sąsiedztwie nie rozumie, i listę Nagród Nobla, która zawstydziłaby niejedne mocarstwo. Do tego ponad tysiąc naturalnych źródeł termalnych i gulasz, który podbił świat, choć w ojczyźnie jest zupą, nie potrawką. ...

Kwiecień 2023 Wiosną 2023 roku świat wciąż czekał na „punkt zwrotny" w Ukrainie. Zachodni komentatorzy odliczali dni do kontrofensywy, analizowali dostawy czołgów Leopard 2 i Bradley, szacowali liczbę ukraińskich żołnierzy przeszkolonych w krajach NATO. Media prześcigały się w prognozach: kiedy ruszy wielki atak? Czy to będzie maj, czy czerwiec? Czy Ukraina zdoła przeciąć lądowy korytarz do Krymu? Tymczasem punkt zwrotny już nastąpił. Tylko nie tam, gdzie patrzono, i nie w takiej formie, jakiej oczekiwano. To nie było spektakularne natarcie ani utrata kluczowego miasta. To była zmiana samej natury konfliktu, powolna i strukturalna, trudna do uchwycenia w jednym kadrze telewizyjnym. W kwietniu 2023 roku wojna w Ukrainie przestała być szybka. I ten fakt, niewidoczny na pierwszy rzut oka, zdeterminował wszystko, co wydarzyło się potem. ...

Piątego października 1868 roku galicyjski Sejm Krajowy we Lwowie uchwalił ustawę o tytule tak długim, że sam w sobie brzmi jak opowieść: „względem zakazu łapania, wytępienia i sprzedawania zwierząt alpejskich, właściwych Tatrom, świstaka i dzikich kóz". Podpisana następnie przez cesarza Franciszka Józefa, weszła w życie w lipcu 1869 roku. Był to akt bez precedensu. Wcześniejsze przepisy dotyczące zwierząt, zarówno w Europie, jak i na świecie, koncentrowały się na zakazie okrutnego traktowania. Galicyjska ustawa poszła o krok dalej: chroniła konkretne gatunki dzikich zwierząt przed zagładą. Historycy prawa uznają ją za pierwszą na świecie parlamentarną ustawę o ochronie gatunkowej. A że uchwalił ją polski (choć funkcjonujący w ramach monarchii habsburskiej) organ ustawodawczy, Polska może się pochwalić pionierską rolą w dziedzinie, która dziś nazywa się prawem ochrony przyrody. ...

Późne popołudnie, końcówka lat osiemdziesiątych. Na podwórkach pustki, boiska wyludnione. Za to w blokowych mieszkaniach — ten sam cotygodniowy rytuał: cała rodzina zasiada przed telewizorem, żeby obejrzeć półgodzinny program, w którym dwóch okularników kłóci się o naukę. Program nazywa się „Sonda". Jak pudło z taśmami dało początek „Sondzie" Pod koniec lat siedemdziesiątych polska telewizja miała już za sobą dwie dekady prób popularyzacji nauki na antenie. Program „Eureka", uruchomiony 4 września 1957 roku, przez dwadzieścia lat pełnił rolę telewizyjnego magazynu popularnonaukowego i dał początek kilku pokrewnym audycjom — „Człowiek, ziemia, kosmos" czy „Przyjemne z pożytecznym". W połowie lat siedemdziesiątych kierownictwo redakcji uznało jednak, że formuła się wyczerpała. Brakowało świeżości, czegoś, co współpracownik programu Tomasz Pyć nazwał „hitem ekranowym". Trzeba było szukać od nowa. ...

Kiedy w 1960 roku na obrzeżach Dubaju powstawał pierwszy nowoczesny pas startowy — piaszczysta droga, przy której stał niewielki terminal — nikt nie przypuszczał, że za pół wieku ten skrawek pustyni nad Zatoką Perską stanie się synonimem urbanistycznej megalomanii. Tymczasem historia Dubaju to bodaj najbardziej spektakularna metamorfoza miejska w dziejach współczesnej cywilizacji. Miasto, którego mieszkańcy jeszcze w latach pięćdziesiątych XX wieku zarabiali na życie wydobywaniem pereł z dna morskiego, dziś jest domem dla najwyższego budynku świata, sztucznych wysp w kształcie palm i lotniska obsługującego ponad 80 milionów pasażerów rocznie. ...

W pierwszej części cyklu opisaliśmy narodziny systemu — brutalną konsolidację władzy komunistycznej, mrok stalinizmu i codzienność w kraju rządzonym terrorem i propagandą. Teraz przenosimy się do lat 1955–1965. Dekada zaczęła się od śmierci dyktatora i nadziei na zmianę, a skończyła przytłaczającą rutyną reżimu, który nauczył się kontrolować społeczeństwo bez masowych aresztowań — za to przy pomocy cenzury, biurokracji i pustych półek sklepowych. Poznański Czerwiec i Polski Październik, wielkie nadzieje wiązane z Gomułką i gorzkie rozczarowania, gdy okazało się, że nowy przywódca nie zamierza demokratyzować systemu — jedynie go łatać. Ale też dekada kulturalnego rozkwitu: polska szkoła filmowa zdobywała międzynarodowe nagrody, a w piwnicach i klubach studenckich grany był jazz, którego władza nie potrafiła do końca ujarzmić. ...

Kto po raz pierwszy widzi zamek w Mosznej, ten zwykle milknie na chwilę. Strzelistych wież jest tyle, że oko nie nadąża za ich rachunkiem. Mury przechodzą z łagodnych krzywizn baroku w ostrołukowe szczeliny neogotyku, by za rogiem zaskoczyć loggią rodem z włoskiej willi renesansowej. Całość otacza park tak rozległy i stary, że trzysetletnie dęby giną gdzieś za kurtynami kwitnących rododendronów. Ta rezydencja (formalnie pałac, choć powszechnie nazywana zamkiem) nie powstała z jednego rzutu ołówka. Wyrosła z ambicji, katastrofy i odrobiny szaleństwa jednego rodu, który zmienił oblicze Górnego Śląska. No i z pieniędzy. Dużych pieniędzy. ...

W nocy z 13 na 14 stycznia 1993 roku polski prom MF (Motor Ferry – prom motorowy) Jan Heweliusz zatonął na Morzu Bałtyckim, około dwudziestu mil morskich od niemieckiej wyspy Rugia. Z lodowatej wody wyciągnięto zaledwie dziewięciu rozbitków – wyłącznie członków załogi. Wszyscy pozostali zginęli. Przez ponad trzydzieści lat oficjalnie mówiono o 55 ofiarach. W 2025 roku, po publikacji książki reporterskiej Adama Zadwornego, na listę dopisano 56. osobę: siedemnastoletnią Silvię Eichert z Austrii, która podróżowała z ojcem – kierowcą ciężarówki. Nikt wcześniej nie uwzględnił jej w dokumentach. ...

Czarno-białe koło, które dziś możemy zobaczyć na wisiorkach, tatuażach i grafikach mindfulness, ma historię starszą niż Imperium Rzymskie i głębię większą niż niejeden filozoficzny traktat. Symbol yin i yang, bo o nim mowa, to jeden z najbardziej rozpoznawalnych znaków na świecie — a zarazem jeden z najczęściej błędnie interpretowanych. Na Zachodzie sprowadzamy go do ładnej grafiki albo, co gorsza, do banalnego hasła „wszystko ma dwie strony". Tymczasem za tą pozornie prostą figurą kryje się kilka tysięcy lat refleksji nad naturą rzeczywistości — refleksji, która do dziś kształtuje chińską medycynę, kuchnię, architekturę i sposób myślenia setek milionów ludzi. ...

Około 1220 roku książę krakowski Leszek Biały znalazł się w kłopotliwej sytuacji. Papież Honoriusz III upominał się o jego udział w wyprawie krzyżowej do Ziemi Świętej — udział, do którego książę wcześniej się zobowiązał. Leszek jednak nie miał zamiaru nigdzie jechać. W odpowiedzi przesłanej Stolicy Apostolskiej posłużył się argumentacją, która do dziś bawi historyków. Tłumaczył, że jest złożony chorobą, ociężały na ciele, a co gorsza — przyzwyczajenie zmieniwszy w naturę, ani wina, ani zwykłej wody pić nie może, gdyż nawykł wyłącznie do piwa i miodu. Znamy tę historię z listu papieża Honoriusza III do biskupa wrocławskiego Wawrzyńca i prepozyta głogowskiego Piotra, datowanego na kwiecień 1221 roku. Głowa Kościoła, najwyraźniej nie do końca rozbawiona, ostatecznie zgodziła się na kompromis — Leszek zamiast do Palestyny, miał wyruszyć na pogańskich Prusów. Niezależnie od tego, ile w książęcej wymówce było sprytu, a ile prawdy, anegdota ta uświadamia jedną kluczową kwestię: w dawnej Polsce miód pitny nie był zwykłym napojem. Był fundamentem kultury, symbolem statusu i eliksirem tak cennym, że dla niego można było zrezygnować z ratowania Jerozolimy. ...

Wyobraźmy sobie taką scenę. Letni wieczór, Mazury albo Kaszuby, dokładne miejsce nie ma znaczenia. Na leśnej polanie, w kręgu pochodni, kilkadziesiąt osób w lnianych szatach. Ognisko. Mężczyzna, którego tu nazywają żercą (to taki kapłan), wrzuca w płomienie kawałek chleba i leje miód. Modli się do Peruna, pana gromu. Ktoś gra na fujarkach. Ktoś bije w bęben. Ogień strzela iskrami, obecni odpowiadają chórem. Nie, to nie jest plan filmowy i nie festyn średniowieczny. Ci ludzie naprawdę w to wierzą. ...

Bankrut, który wydrukował wieczność 6 listopada 1455 roku. Refektarz klasztoru Bosych Braci w Moguncji, późna jesień, zimne mury. Ulrich Helmasperger, notariusz apostolski, starannie zanotował każde słowo przesłuchania. To, co zapisał, przetrwało do dziś jako jedyny współczesny dokument opisujący relację między Johannesem Gutenbergiem a jego głównym wierzycielem — Johannem Fustem. Gutenberg stał przed sądem. Właśnie ukończył druk Biblii. Sto osiemdziesiąt egzemplarzy, wszystkie wyprzedane z góry, nabywcy czekali. Pieniądze lada chwila miały spłynąć do kasy. I właśnie wtedy Fust zażądał spłaty pożyczek — łącznie ponad dwóch tysięcy dwudziestu sześciu guldenów z odsetkami. Termin: natychmiast. ...

W dynastii Ming shiitake był pokarmem cesarskim — dosłownie. Grzyb był zarezerwowany wyłącznie dla cesarza i jego rodziny, a dworscy medycy opisywali go jako eliksir przedłużający życie. Dziś ten sam grzyb leży w siatce z supermarketu obok cebuli i marchewki, dostępny przez cały rok. Droga od cesarskiego stołu do zwykłej kuchni zajęła mu kilka stuleci — i jest to historia warta opowiedzenia. Grzyb z charakterem Twardnik japoński (Lentinula edodes) rośnie w naturze na obumierającym drewnie drzew liściastych — dębów, kasztanów, buków. Pochodzi z ciepłych, wilgotnych lasów Azji Wschodniej i tam przez tysiąclecia był zbierany i uprawiany. Japońska nazwa shiitake (椎茸) dosłownie oznacza „grzyb drzewa shii" — konkretnego gatunku z rodzaju Castanopsis, na którego pniach lubi się osiedlać. ...

Gdy 31 grudnia 2019 roku Światowa Organizacja Zdrowia otrzymała raport o 29 przypadkach zapalenia płuc niewiadomego pochodzenia w chińskim Wuhanie, nikt nie przypuszczał, że świat stoi u progu największego kryzysu zdrowotnego od czasów hiszpanki. Dziś, z dystansu kilku lat, możemy spojrzeć na pandemię COVID-19 nie przez pryzmat codziennych komunikatów o zakażeniach i zgonach, ale jako na złożone zjawisko, które na trwałe zmieniło oblicze współczesnego świata. To opowieść o wirusie, który w ciągu kilku miesięcy sparaliżował globalną gospodarkę, zweryfikował wydolność systemów ochrony zdrowia i odsłonił zarówno pokłady ludzkiej solidarności, jak i podziałów. ...